Budujemy Dom

Strefa magazynu / Budujemy Dom 09/2005

Kup bieżący numer Kup e-Wydanie Zaprenumeruj e-Prenumerata Na tablety

Dach - piąta elewacja domu

Wybór pokrycia dachowego to wybór na lata. Może służyć nawet kilku pokoleniom – trwałość niektórych materiałów sięga aż trzech wieków. Dach nie tylko wpływa istotnie na koszty budowy, ale w dużej mierze decyduje o urodzie domu.Decyzję o wyborze pokrycia dachowego należy podjąć już na etapie projektowania domu. Co zatem należy...

Wybór pokrycia dachowego to wybór na lata. Może służyć nawet kilku pokoleniom – trwałość niektórych materiałów sięga aż trzech wieków. Dach nie tylko wpływa istotnie na koszty budowy, ale w dużej mierze decyduje o urodzie domu.

Decyzję o wyborze pokrycia dachowego należy podjąć już na etapie projektowania domu. Co zatem należy wziąć pod uwagę?

Ciężar pokrycia. Im cięższe pokrycie, tym większe przekroje krokwi, a zatem droższa konstrukcja – dachówki ceramiczne i cementowe są ciężkie, blachy natomiast lekkie.

Konstrukcja dachu. Dachówki bitumiczne wymagają sztywnego podkładu, natomiast ceramiczne rusztu (ołatowania).

Rodzaj obróbek blacharskich i dobór rynien. Sąsiedztwo niektórych metali jest niedopuszczalne – np. aluminium z miedzią albo tytancynku z pokryciami bitumicznymi.

Kąt nachylenia połaci. Im mniejszy spadek dachu, tym konieczne szczelniejsze pokrycie, a czasem dodatkowe zabezpieczenie.

Stopień skomplikowania kształtu dachu. Przy kryciu elementami drobnowymiarowymi, np. dachówkami ceramicznymi, pozostaje niewiele odpadów, natomiast wielkowymiarowe, np. arkusze blachy, nadają się do dużych połaci. "Wole oczka", lukarny i duża liczba płaszczyzn podwyższają koszt.

Elementy dodatkowe istotnie mogą wpłynąć na koszt całkowity.

Tradycja regionu i stylistyczna spójność domu. Niektóre regiony, miasta – np. Zakopane – mają narzuconą stylistykę, zapisaną w planie zagospodarowania miejscowego.

Konieczność konserwacji. Niektóre pokrycia wymagają odświeżenia powierzchni co kilka lat, inne – np. strzecha – starzeją się" naturalnie.

Na koniec jeszcze jedno. Nie bez znaczenia jest cena pokrycia, jednak jej rozpatrywanie ma sens w oparciu przynajmniej o trwałość – czy posłuży jednemu, czy kilku pokoleniom.

{mospagebreak}
Rys.1 - Z blachy można uzyskać dowolne kształty. Tu - połączenie na rąbek stojący (fot. Umicore)

Dachówki ceramiczne i cementowe

Jeden z najstarszych materiałów pokryciowych – znany już od XIV wieku, nieszkodliwy przy tym dla zdrowia. Dobrze tłumią hałasy, są nienasiąkliwe, a niewielkie wymiary pozwalają na krycie dachów o bardzo wyszukanej formie.

Najczęściej spotyka się karpiówkę – wyglądem przypomina łuskę karpia, esówkę – o przekroju litery "S" oraz mnicha-mniszkę – wklęsła mniszka i wypukły mnich swoją nazwę zawdzięczają częstemu kryciu budowli sakralnych.

Istnieją także regionalne odmiany dachówek: romańska, marsylka, flamandzka, jak również ozdobne ręcznie wytwarzane lub wielkoformatowe. Dachówki dzielą się na proste i zakładkowe rys 1.

Dobre jakościowo dachówki powinny mieć gładką powierzchnię, dokładnie do siebie przylegać, a po opukaniu wydawać charakterystyczny, czysty dźwięk. Mogą być w kolorze surowca, barwione w masie oraz glazurowane (szkliwione), angobowane.

Zarówno glazura, jak i angoba zwiększają odporność na zabrudzenia i wilgoć, jednak glazurowanie daje lepsze efekty i silniejszy połysk.

Naprawa pokrycia tego typu nie wymaga skomplikowanych działań, jedynie wymiany uszkodzonego elementu. We znaki mogą dać się mikroorganizmy (mchy, porosty, glony), które chętnie obrastają północne strony, miejsca zacienione a także niewłaściwie wentylowane dachy – co można traktować jako sygnał zawilgocenia połaci. "Nieproszonych gości" najlepiej usunąć wodą pod ciśnieniem lub specjalnym preparatem.

Pokrycia cementowe i włóknisto-cementowe

Dachówki cementowe doskonale imitują ceramiczne, a przy tym są lżejsze i znacznie tańsze. To, co je odróżnia od tradycyjnego pokrycia, to bardziej "chropawa" powierzchnia i nieco większe wymiary. Wytwarzane są z cementu, piasku oraz wody z dodatkiem pigmentów i plastyfikatorów.

Zwykle bywają barwione w masie, pokryte dodatkowo farbą akrylową, akrylowo-silikatową lub akrylowo-polimerową. Malarska powłoka zabezpiecza przed zabrudzeniem (powierzchnia jest bardziej gładka) i zmniejsza nasiąkliwość.

Dachówki cementowe układa się podobnie, jak ceramiczne, a uszkodzone elementy po prostu wymienia na nowe. Porosty i mchy można zwalczyć specjalnymi preparatami lub wodą, a dodatkowo odświeżyć co pewien czas warstwą farby.

Pokrycia blaszane swoją popularność zawdzięczają przede wszystkim lekkości, a także łatwemu montażowi i relatywnie niskiej cenie.

Występują w postaci blachy dachówkowej (blachodachówka), trapezowej, falistej oraz płaskiej. Istnieje także rodzaj dachówki z wbudowaną łatą nośną. W zależności od rodzaju, zdobią dachy o spadku od 12 do 90°.

{mospagebreak}

Blacha stalowa

Pokrycia z blachy stalowej występują w wersji:

  • ocynkowanej (także lakierowanej);
  • pokrytej alucynkiem (stopem aluminium, cynku i krzemu);
  • ocynkowanej powlekanej: poliestrami, puralem, plastizolem lub PVDF.

Stal ocynkowana służy jako element bardziej udoskonalonych pokryć blaszanych, rzadziej jako samodzielny materiał. Może pozostać w "surowej" postaci lub pokrytej farbą – co kosztuje i to nie mało. Dodanie do stali aluminium (alucynk) uodparnia na korozję. Alucynk może być wzbogacony bezbarwną powłoką SPT, która przedłuża żywotność stali. Jednak o trwałości pokryć blaszanych decyduje rodzaj powłoki.

Osobną grupę stanowią blachy z posypką – najtrwalsze wśród pokryć stalowych (ponad dwukrotnie w porównaniu ze stalą ocynkowaną). Imitują dachówki ceramiczne, gonty drewniane i łupek kamienny. Posypka może być ceramiczna lub mineralna (m.in. kwarc). Zapewnia dobrą barierę akustyczną, np. tłumi odgłos padającego deszczu, zapobiega gwałtownemu zsuwaniu się śniegu, chroni przed porastaniem grzybów i mchów oraz nadmiernym nagrzaniem dachu.

Blacha aluminiowa

Blachy aluminiowe (także powlekane) są odporne na korozję i uszkodzenia mechaniczne, a ponadto nie wymagają konserwacji. Najczęściej spotykaną powłoką jest poliester, który chroni przed promieniami UV.

Aluminium dobrze łączy się z innymi metalami, z wyjątkiem miedzi.

Blacha miedziana

Dachy pokryte blachą miedzianą będą służyły kilku pokoleniom. To trwały i odporny na korozję materiał. Nie wymaga czyszczenia i konserwacji. Z upływem lat pokrywa się naturalną patyną. Miedzi nie należy łączyć ze stalą ocynkowaną, aluminium, cynkiem, tytancynkiem oraz materiałami miedziowanymi galwanicznie – warto o tym pamiętać przy wyborze rynien i innych obróbek blacharskich.

Blacha cynkowa, cynkowo-tytanowa

Blacha cynkowa zwykle jest stosowana z powłokami, najczęściej poliestrowymi. Wzbogacona tytanem jest trwalsza (ok. 80 lat) i bardziej odporna na korozję. Może stykać się ze stalą ocynkowaną, aluminium i ołowiem, nie powinna zaś z materiałami bitumicznymi i miedzią. Wysoki koszt pokrycia i niewiele wyspecjalizowanych ekip montażowych powoduje, że tytancynk jest rzadziej stosowanym materiałem pokryciowym.

{mospagebreak}
Rys.2 - Dachówka bitumiczna pokryta folią miedzianą (fot. Tegola Polonia)

Papy

Pokrycia bitumiczne są szczelne, lekkie i łatwe w montażu.

Wspólnym składnikiem pokryć tej kategorii jest bitum, czyli masa asfaltowa zapewniająca wodoszczelność i odpowiednią trwałość.

Papy służą do wierzchniego krycia dachów lub jako podkład pod dachówki ceramiczne, cementowe czy blachodachówkę.

Papa zbudowana jest warstwowo: z osnowy – która decyduje o jakości – np. odporności na rozrywanie, posypki oraz folii antyadhezyjnej.

Papy tradycyjne nie są zbyt odporne na uszkodzenia mechaniczne i mikroorganizmy (osnowa z tektury lub welonu szklanego). Lepsze właściwości mechaniczne wykazują papy termozgrzewalne, które przykleja się podgrzewając palnikiem gazowym (osnowa z welonu szklanego lub włókniny poliestrowej). Z kolei papy samoprzylepne przytwierdzają się do podłoża pod wpływem działania promieni słonecznych.

Poza papami asfaltowymi produkowane są także papy smołowe – wówczas osnowa jest nasączona smołą.

Dachówki bitumiczne

Dachówki (gonty) bitumiczne to pasma papy z posypką, które swym wyglądem przypominają tradycyjne pokrycia, np. karpiówkę czy gont drewniany.

Posypkę można również zastąpić droższą folią miedzianą lub tytanowo-cynkową rys. 2.

Bitumicznymi płytami falistymi kryje się duże powierzchnie. Mogą być barwione w masie lub pokryte farbą akrylową. Podobne są do eternitu, jednak pozbawione włókien azbestowych.

Masy bitumiczne

Gotowe masy bitumiczne to bezspoinowe pokrycie na dachy płaskie, np. masy asfaltowo-kauczukowe.

Strzecha

Krycie dachów strzechą powraca do łask. Najczęściej stosuje się trzcinę – najlepiej jednoroczną, pozyskiwaną późną jesienią lub rzadziej – słomę żyta.

Takie pokrycie doskonale tłumi hałasy i izoluje termicznie. Jest także bardzo szczelne, a odpowiednio wysunięty okap nie wymaga orynnowania.

Istotnym mankamentem strzechy jest łatwopalność, dlatego wymaga ona impregnacji preparatem ogniochronnym, najlepiej w odstępie około pięciu lat. Także wilgoć, zacienienie i brak przewiewu ujemnie wpływają na trwałość pokrycia tego typu.

Koniecznie trzeba zamontować piorunochron. Z połaci należy systematycznie usuwać mech, by zapobiec butwieniu pokrycia. Wszelkie błędy wykonawcze powinny "wyjść na jaw” w ciągu pierwszego roku użytkowania.

Z upływem lat kolor trzciny przechodzi ze słomkowego w szarobrązowy.

Niekiedy naturalne pokrycia zastępuje się trudno palnymi tworzywami sztucznymi, które są znacznie lżejsze.

{mospagebreak}

Gonty drewniane

Gonty wykonuje się z deszczułek sosnowych, świerkowych, dębowych, jodłowych a także modrzewiowych lub z cedru kanadyjskiego. Mogą być zarówno cięte maszynowo, jak i łupane ręcznie (także "pióro-wpust”), ale zawsze wzdłuż włókien. Im mniej sęków, tym lepiej.

Drzewo, z przeznaczeniem na ten rodzaj pokrycia, powinno mieć co najmniej kilkadziesiąt lat i rosnąć z dala od aglomeracji miejskich.

Gonty układane są dwu- lub trójwarstwowo. Do zabiegów konserwacyjnych stosuje się impregnaty solne i żywicę.

Zgodnie z tradycją, uzupełnieniem pokrycia z gontów są drewniane rynny.

Wióry drewniane

Wióry to płaty z drewna osikowego. Strugane są maszynowo i w taki sposób, by nie uszkodzić słojów drewna. W przeciwnym razie mogą się kruszyć i być podatne na pęknięcia.

Ścięta osika jest miękkim drewnem, dającym się łatwo strugać, z małą ilością sęków, a ponadto odpornym na korniki i termity. Uważana jest za leśny chwast.

Kolejne rzędy układane są naprzemiennie w warkocz (odchylone o 30° od pionu raz w jedną, raz w drugą stronę).

Kolor, od złota po czerń, nadaje się wcierając bejcę lub olej z masy bitumicznej (przynajmniej 1 rok po ułożeniu). Nie barwione z upływem lat ciemnieją .

Łupek kamienny

Łupek kamienny pozyskuje się ze skały osadowej, powstałej 350-400 milionów lat temu. Ułożony bez błędów wykonawczych zachwyca swoją urodą przez wieki. Należy do najtrwalszych pokryć.

Płytki mogą być prostokątne, łukowe, przez "staroniemieckie”, "rybią łuskę”, aż po tzw. "dzikie krycie” – dekarz formuje każdą płytkę. Zależnie od miejsca wydobycia mogą mieć różne odcienie czarnego, grafitowego lub szarego.

Łupek występuje przede wszystkim w Niemczech i Francji, a w Polsce – w Kotlinie Kłodzkiej i okolicach Jeleniej Góry.

Łupek naturalny bywa stosowany także na elewacje i posadzki.

Anna Laszuk

Dalszy ciąg artykułu w wydaniu papierowym Budujemy Dom 09/2005
Kup ten numer
Wydanie papierowe Wydanie elektroniczne Przejrzyj ten numer

Budujemy Dom 09/2005

Kup ten numer
Wydanie papierowe Wydanie elektroniczne
Pozostałe artykuły
Zamknij okno x
Newsletter
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe
informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Budujemy Dom - wersja elektroniczna gratis!
Zapisz się na bezpłatny newsletter BudujemyDom.pl, a otrzymasz najnowszy numer miesięcznika Budujemy Dom w wersji elektronicznej.     
Dlaczego warto się zapisać?
W każdy czwartek otrzymasz darmowy poradnik budowlany na swój email, a w nim:
- aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego;
- porady budowlane;
- najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl; - zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie w pełnej wersji.
Zapisz się do newslettera
Klub Budujących Dom


Wypełniaj ankiety i zbieraj punkty
na bezpłatną prenumeratę
i inne nagrody

  • Polecamy również
    Czas na Wnętrze Vademecum Domu Energooszczędnego ABC Budowania Dom Polski Wnętrza Twój Dom Twój Styl
Wydanie tabletowe
Newsletter BudujemyDom.pl
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Miesięcznik Budujemy Dom - wersja elektroniczna gratis!

Zapisz się na bezpłatny newsletter BudujemyDom.pl, a otrzymasz najnowszy numer miesięcznika Budujemy Dom w wersji elektronicznej.

Dlaczego warto się zapisać?
W każdy czwartek otrzymasz darmowy poradnik budowlany na swój email, a w nim: aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego, porady budowlane, najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl, zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie w pełnej wersji.
x