Jaki kocioł przy zmianie ogrzewania?

Gazowy. Kotły gazowe mogą być zasilane gazem ziemnym z sieci lub płynnym – ze zbiornika. Jednak najczęściej kotły wymienia się na gazowe, gdy do działki zostaje doprowadzona sieć gazowa. Kotły gazowe są właściwie bezobsługowe, co dla niektórych jest ważnym atutem, gdy porównują je z kotłami na paliwo stałe.

Komora spalania w tych kotłach może być:
a) otwarta – wówczas pobierają powietrze do spalania z pomieszczenia, w którym są zainstalowane;
b) zamknięta – powietrze jest pobierane  spoza budynku.

Tradycyjny czy kondensacyjny? Kotły kondensacyjne różnią się od tradycyjnych wyższą (nawet o kilkanaście procent) sprawnością, bo wykorzystują ciepło pochodzące z kondensacji pary wodnej zawartej w spalinach, które w kotłach tradycyjnych jest bezpowrotnie tracone.

Kocioł bez podajnika, który do pracy nie wymaga zasilania elektrycznego, jest szczególnie godny uwagi, jeśli instalacja może pracować jako grawitacyjna. Wówczas jesteśmy w pełni niezależni (fot. Zębiec)

Wymiana starego kotła gazowego na nowy nie powoduje zwykle większych problemów technicznych. Jeśli wybierzemy kocioł kondensacyjny, to musimy pamiętać, że z jego spalin tworzy się w kominie żrący kondensat. Żeby ów kondensat nie uszkadzał murowanych kanałów spalinowych, w kanał trzeba wsunąć rurę ze stali kwasoodpornej lub specjalnego tworzywa sztucznego (a nie zwykłą rurę kanalizacyjną!).

Kotły kondensacyjne pracują z maksymalną sprawnością, przygotowując wodę o niższej temperaturze niż tradycyjne, chociaż nowoczesne urządzenia osiągają wysoką sprawność nawet wtedy, gdy temperatura wody grzewczej jest stosunkowo wysoka (np. 70°C).

Jeśli tak czy inaczej chcemy dokonać zmiany ogrzewania, to kocioł kondensacyjny będzie w większości sytuacji dobrym wyborem. Jeśli jednak dotychczasowy kocioł funkcjonuje dobrze, to najważniejszy będzie rachunek ekonomiczny – czy niższe o kilkanaście procent rachunki za gaz zrównoważą w akceptowalnym dla nas czasie koszty inwestycji? Także gdy zużycie gazu jest niewielkie, rachunek ekonomiczny powinien wykazać, czy lepiej kupić droższy kocioł kondensacyjny, czy też tańszy – tradycyjny.

Przejście z gazu płynnego na ziemny nie wymaga zwykle wymiany całego kotła, lecz jedynie dysz. Także niektóre kotły olejowe można przystosować do spalania gazu.

Kotły olejowe, podobnie jak gazowe, są praktycznie bezobsługowe. Kocioł olejowy także może być kondensacyjny i mieć zamkniętą komorę spalania.

Koszty ogrzewania olejem opałowym są wysokie, podobne do kosztów użytkowania gazu płynnego. O ile jednak zbiorniki gazu płynnego umieszcza się poza budynkiem, o tyle zbiorniki oleju, ze względu na wrażliwość tego paliwa na mróz, trzeba umieścić w budynku, co wymaga przestrzeni. Wielu osobom przeszkadza też zapach oleju opałowego, często wyczuwalny w całym domu.

Kotły na paliwo stałe. Choć stanowią jedną grupę, są to bardzo zróżnicowane konstrukcje, przystosowane do różnych rodzajów paliwa, odmienny też może być stopień ich automatyzacji i uciążliwość obsługi.

Niektóre kotły mogą spalać wiele różnych paliw, np. węgiel, drewno, pelety, pestki. Są więc bardziej uniwersalne, ale każde paliwo wymaga innego sterowania procesem spalania (fot. Defro)

Stare kotły na węgiel lub drewno mają zwykle niską sprawność (około 60%), wymagają uzupełniania paliwa kilka razy w ciągu doby, a ich pracy nie można automatycznie kontrolować.

Schemat działania kotła z zasobnikiem paliwa

Nowoczesne mogą być wyposażone w podajnik i zbiornik paliwa, który przy dużej pojemności uzupełnia się co kilka dni. Można nawet przeznaczyć na skład opału całe sąsiadujące z kotłownią pomieszczenie – opał jest z niego transportowany specjalnym podajnikiem. Niekiedy wystarcza też usuwanie popiołu jedynie co kilka dni. Mają też wyższą sprawność (ponad 80%), a układy elektroniczne połączone z wentylatorem nadmuchowym dość precyzyjnie kontrolują proces spalania.

Kotły z podajnikami wymagają opału o określonej wielkości bryłek – może to być węgiel kwalifikowany (najczęściej tzw. groszek), pelety, zrębki drzewne itp. Węgiel frakcjonowany jest niestety droższy od zwykłego, podobnie pelety są droższe od drewna, jednak te paliwa mają ściśle określone parametry, np. wilgotność i wartość opałową.

Do bardzo efektywnego (sprawność do 90%) spalania drewna w postaci szczap można wykorzystać także kotły zgazowujące drewno, nazywane potocznie kotłami na „holzgas”. Oprócz wysokiej sprawności ich atutem jest długi czas pracy pomiędzy kolejnymi uzupełnieniami paliwa, wynoszący nawet kilkanaście godzin.

Jeśli więc mamy wystarczająco dużo miejsca na kocioł z zasobnikiem oraz skład opału i nie zniechęca nas konieczność regularnego usuwania popiołu oraz uzupełniania paliwa, to nowoczesny kocioł na paliwo stałe może być wartą przemyślenia alternatywą, szczególnie dla drogich w eksploatacji kotłów na olej opałowy lub gaz płynny.

Ogrzewanie elektryczne. Ze względu na wysokie koszty energii elektryczne kotły grzewcze lub grzejniki elektryczne rzadko są głównym źródłem ciepła dla domu. W starszych, źle izolowanych domach, w których zapotrzebowanie na ciepło jest zwykle duże, mogą za to pełnić funkcję ogrzewania dodatkowego – np. ogrzewać dom w czasie dłuższej nieobecności domowników, gdy nie ma kto obsługiwać kotła na paliwo stałe.

Także jeśli ogrzewana powierzchnia domu nieco wzrosła, np. w wyniku adaptacji poddasza, to przerabianie instalacji grzewczej może być mniej opłacalne niż założenie w nowych pomieszczeniach grzejników elektrycznych – zwłaszcza gdy schody łączące parter z niewielkim poddaszem umieszczone są np. w salonie, bo ciepłe powietrze z dolnej kondygnacji i tak będzie przepływać ku górze.

Kocioł elektryczny może być znakomitym uzupełnieniem instalacji grzewczej – nie wymaga obsługi ani wybudowania komina (fot. Kospel)

Jarosław Antkiewicz