Dachówki ceramiczne i cementowe

Od staranności wykonania drewnianego rusztu pod dachówki w dużym stopniu zależy szczelność pokrycia (fot. Xella).

Dziś często nawet z bliska trudno odróżnić, czy dom pokryto tradycyjną dachówką ceramiczną, czy też jej cementowym substytutem. Wygląd i własności użytkowe obu pokryć są na tyle zbliżone, że o wyborze z reguły decyduje cena lub dostępność poszukiwanego wzoru.

Do zalet dachówek, zarówno ceramicznych, jak i cementowych, należą: duża trwałość, niepalność, dobra izolacyjność cieplna i akustyczna, odporność na zmienne warunki atmosferyczne, a także olbrzymi wybór kształtów i kolorów, pozwalający dobrać odpowiedni wzór do rozmaitych form dachu oraz budynków zaprojektowanych w dowolnym stylu architektonicznym.

Niebagatelną zaletą dachówek (mającym znaczny wpływ na długowieczność wykonanych z nich pokryć) jest łatwość napraw, dzięki możliwości wymiany pojedynczych uszkodzonych elementów.

Gdzie stosować?

Dachówki ceramiczne i cementowe zasadniczo wykorzystuje się do krycia dachów o kącie nachylenia od 30 do 60°. Ten zakres spadku połaci zapewnia z jednej strony jej szczelność przez właściwy spływ wody deszczowej, z drugiej zaś stabilność pokrycia, które utrzymuje się na dachu dzięki własnemu ciężarowi i ukształtowanym na spodniej stronie dachówek zaczepom.

Dachówki bowiem w większości przypadków nie muszą być trwale mocowane do łat montażowych; do podłoża przybija się jedynie skrajne i okapowe, aby zapobiec podrywaniu ich przez wiatr, pozostałe zaś zahacza się zaczepami o łaty. Dachówką możemy również pokryć dach o kącie nachylenia większym niż 60° (np. mansardowy).

Wszystkie dachówki należy wówczas przymocować do łat drutem lub gwoździami (niektóre rodzaje dachówek mają przeznaczone do tego celu, fabrycznie wiercone otwory). Będziemy mieli jednak znacznie utrudnione zadanie w przypadku ewentualnego uszkodzenia i konieczności wymiany części pokrycia.

Dachówki można także układać na dachach o niewielkim spadku: od 15 do 30°. Ponieważ w takiej sytuacji pokrycie dachówkowe, z natury nieszczelne, nie zapewni wystarczającej izolacyjności przeciwwodnej połaci dachowej, należy wykonać pod nie podłoże z pełnego deskowania ze szczelnym pokryciem z papy.

Do układania dachówek przystępujemy dopiero po wyprowadzeniu ponad połać dachu i otynkowaniu komina oraz po wykonaniu obróbki blacharskiej (fot. Poujoulat)

Na czym układać?

Ze względu na duży ciężar pokrycia z dachówek, decyzję o jego wyborze należy podejmować już na etapie projektowania budynku. Wymaga ono bowiem szczególnie solidnej konstrukcji dachu; przekroje elementów więźby muszą być większe, niż w przypadku pokryć lżejszych, np. bitumicznych czy z blachy.

Z tego względu dachówka nie zawsze może być wykorzystana przy remoncie czy przebudowie starego budynku; bywa, że istniejąca konstrukcja nie ma wystarczającej nośności, a jej wymiana okazuje się zbyt kosztowna. Najczęściej stosowanym bezpośrednim podłożem pod dachówki  ceramiczne i cementowe jest mocowany do krokwi ruszt z równoległych do nich kontrłat i poprzecznie nabijanych łat, na których będą się opierać zaczepy dachówek

Rozstaw łat zależy od rodzaju i wielkości elementów pokrycia. Najmniejszy stosuje się pod karpiówkę, która, ułożona w koronkę (w istocie dwuwarstwowo) lub łuskę, jest najcięższym pokryciem dachowym – waży blisko 80 kg/m2.

Istotny jest także kąt nachylenia dachu: im mniejszy spadek, tym gęściej nabijamy łaty – zakład sąsiadujących poziomych rzędów dachówek będzie wówczas większy, a pokrycie szczelniejsze. Budowa dachówki pozwala na zastąpienie tradycyjnego pełnego deskowania połaci dachu paroprzepuszczalną folią wstępnego krycia (FWK).

To nowoczesne rozwiązanie znacznie przyśpiesza roboty dachowe. Przekrój rusztu łat i kontrłat zapewnia odpowiednią szerokość szczeliny wentylacyjnej, niezbędnej do odprowadzenia wilgoci gromadzącej się pod pokryciem i ewentualnie w warstwie termoizolacji.

Wprawdzie uformowane na bocznych krawędziach dachówek zakładki uszczelniają pokrycie, jednak w szczególnie niekorzystnych warunkach pogodowych – zwłaszcza na dachach o mniejszym kącie nachylenia – silny wiatr może podwiewać pod pokrycie krople deszczu lub śnieg.

Zjawisko to nie będzie szkodliwe pod warunkiem, że warstwa FWK została ułożona prawidłowo (zgodnie ze wskazówkami producenta, najczęściej nadrukiem do góry). Wówczas woda nie przedostanie się do warstwy izolacji termicznej (nie pozwoli na to specjalna struktura FWK), a nadmiar wilgoci zostanie szybko odprowadzony.

Układanie dachówek rozpoczyna się zawsze od dolnej krawędzi dachu, czyli od okapu. Roboty można zacząć dopiero po wyprowadzeniu ponad dach kominów, otynkowaniu ich oraz wykonaniu wszystkich obróbek blacharskich.

Elementy uzupełniające

Różne kształty i rozmiary dachówek wymagają zróżnicowanych konstrukcji rusztów montażowych

• Dachówki kalenicowe – mają zastosowanie w niektórych systemach dachowych; układane pod rzędem gąsiorów, zapewniają szczelne i estetyczne połączenie połaci dachu z kalenicą.

• Dachówki klinowe – stosowane na dachach o nietypowej formie lub w miejscach, których pokrycie zwykłymi dachówkami bez ich przycinania nie byłoby możliwe (np. na „wolich oczkach”).

• Dachówki koszowe – stosowane jako wykończenie wklęsłego kosza, utworzonego w miejscu zbiegu dwóch sąsiadujących ze sobą połaci dachu.

• Dachówki krawędziowe (skrajne, boczne), prawe i lewe – tworzące ostatni rząd dachówek wzdłuż krawędzi dachu.

• Dachówki okapowe – wchodzą w skład niektórych systemów dachowych; tworzą dolny poziomy rząd dachówek wzdłuż okapu dachu.

• Dachówki połówkowe – stosowane wszędzie tam, gdzie brak miejsca na pełną dachówkę – np. w sąsiedztwie kominów lub przy koszach.

• Dachówki pulpitowe – wykorzystywane jako wykończenie kalenicy dachu jednospadowego.

• Dachówki wentylacyjne – z ukształtowanym otworem umożliwiającym wentylację przestrzeni pomiędzy poszyciem a pokryciem dachu.

• Gąsiory – dachówki tworzące „grzbiet” dachu, układane na desce kalenicowej; rząd zachodzących na siebie gąsiorów zamykają z obu stron kalenicy gąsiory skrajne.

• Kominki wentylacyjne (dachówki kominkowe) – z ukształtowanym wylotem pionowym w formie niewielkiego kominka; stanowią zakończenie przewodu odpowietrzającego pion kanalizacyjny lub wentylującego pomieszczenie poddasza.

• Łączniki gąsiorowe (trójniki i czwórniki) – stosowane w miejscu zbiegu kalenic dachu wielopołaciowego o złożonej formie lub na zworniku dachu kopertowego.

• Płotki (belki, drabinki) przeciwśnieżne – montowane do specjalnych dachówek z zaczepami; zapobiegają osuwaniu się śniegu z dachu, chroniąc przy tym orynnowanie.

• Stopnie kominiarskie, drabinki – montowane do specjalnych dachówek z zaczepami; umożliwiają bezpieczne poruszanie się po dachu.

• Świetliki – przezroczyste dachówki z tworzywa sztucznego lub hartowanego szkła; umożliwiają doświetlenie pomieszczeń poddasza nieużytkowego (nieocieplonego).

• Zaślepki gąsiorów – wykonane z tworzywa sztucznego lub blachy (rzadziej z ceramiki) elementy wykończenia skrajnych gąsiorów.

Dzięki bogatej ofercie rynkowej bez problemu dobierzemy dachówki do budynku w niemal każdym stylu (fot. Lafarge Dachy, Pracownia Architektoniczna Małgorzaty Cybulskiej-Marks, Braas)

Co ważne? Jeśli planujemy zakup dachówek, poprośmy dekarza, by na podstawie projektu wyliczył ich niezbędną ilość. Dachówki ceramiczne i cementowe należy zamawiać z kilku-, kilkunastoprocentowym zapasem – część z nich z pewnością trzeba będzie przyciąć, pewna ilość może też ulec zniszczeniu podczas transportu lub na budowie.

Nadwyżka materiału pozwoli nam uniknąć konieczności dodatkowych zakupów, co jest szczególnie istotne w przypadku ceramicznych dachówek naturalnych oraz niemalowanych powierzchniowo dachówek cementowych – poszczególne partie fabryczne tych materiałów potrafią w znaczny sposób różnić się odcieniem.

Z tego samego względu należy równocześnie z zakupem podstawowych, prostych dachówek (i koniecznie u tego samego producenta) kupować wszystkie potrzebne elementy dodatkowe, bez których nie obędzie się żaden, nawet najprostszy dach.

Warto też wiedzieć, że koszt tej „dachowej galanterii” stanowi niebagatelną pozycję wśród wydatków związanych z pokryciem dachu – ceny jej poszczególnych elementów potrafią kilkudziesięciokrotnie przewyższać cenę prostej dachówki.

Można minimalizować udział kosztownych „dodatków”, zastępując np. dachówki połówkowe przycinanymi. Należy jednak liczyć się ze stratami podczas cięcia, a także – wykonać rzecz umiejętnie (przycinanie np. dachówki cementowej bezpośrednio na pokrywanym dachu skutkuje zanieczyszczeniem powierzchni ułożonego już pokrycia pyłem, który przy pewnej wilgotności powietrza doskonale „wiąże się” z powierzchnią dachówek, powodując trudne do usunięcia zabrudzenie).

Kupując dachówki ceramiczne i cementowe, dokładnie je oglądajmy. Ich powierzchnia powinna być jednolita, nienaznaczona rysami, pęknięciami, pęcherzykami czy odpryskami o średnicy większej niż 7 mm (reguluje to norma budowlana).

Każda dachówka musi mieć nieuszkodzony zaczep – jedynie to zapewni trwałe i bezpieczne zamontowanie jej na łacie. Niedopuszczalne są różnice w wymiarach poszczególnych dachówek przekraczające 2%.

Pamiętajmy również o tym, że jakość materiału trafniej niż my oceni sprawdzony solidny dekarz; kupując, zapłaci on również – w odróżnieniu od nas – niższy, 7-procentowy podatek VAT.

Agnieszka Rezler