Konstrukcje dachowe

Konstrukcje dachu krokwiowego w technologii szkieletowej: a – dach dwuspadowy, b – dach czterospadowy (czteropołaciowy) – fragment

Więźba krokwiowa

Więźba krokwiowo-jętkowa

Dobór przekrojów elementów nośnych i ich rozstawienia zależy od przewidywanego obciążenia pokryciem dachowym (czy będzie to najcięższa dachówka, czy też lekkie blachy), a także od natężenia wiatru i intensywności opadów śniegu w danym regionie. O strukturze więźby przesądzają również załamania połaci dachowych, ich wzajemne przenikanie, lukarny oraz obejścia kominów.

W domach jednorodzinnych przeważają drewniane konstrukcje dachowe.

W przypadku budynków murowanych są to konstrukcje ciesielskie; ich projektowanie opiera się na prowizorycznych obliczeniach, zatem przy ich wznoszeniu bardzo przydatne będzie doświadczenie cieśli.

Przy dużych rozpiętościach oraz w domach szkieletowych stosuje się tzw. konstrukcje inżynierskie, szczegółowo projektowane i wykonywane najczęściej jako prefabrykowane wiązary z desek, łączone łącznikami stalowymi. Niekiedy – głównie w domach stawianych w technologii szkieletu stalowego – wykorzystywane są również profile stalowe łączone na śruby.

Uwaga! Jeśli chcemy zmienić rodzaj pokrycia dachowego z lekkiego na znacznie cięższe, np. z gontu bitumicznego na dachówkę cementową, konieczne będzie przeprojektowanie więźby z uwzględnieniem zwiększonego obciążenia.

Więźbę dachową wykonuje się według różnych konstrukcji, zależnie od rozpiętości dachu i nachylenia jego połaci:

Krokwiowa – można ją stosować przy rozpiętości do 6 m i nachyleniu powyżej 40°. Nie występują w niej żadne podpory pośrednie (konstrukcja opiera się jedynie na murłatach), co zapewnia całkowicie wolną przestrzeń poddasza. Więźba krokwiowa wywiera duży nacisk boczny na ściany kolankowe, które w związku z tym nie mogą być zbyt wysokie i wymagają wzmocnienia, np. żelbetowymi słupkami lub wieńcem, opasującym ściany na wysokości zamocowania murłat.

Krokwiowo-jętkowa – pozwala na wzniesienie dachu o rozpiętości do 8,5 m. Na poziomie ok. 2/3 wysokości dachu krokwie spinają jętki – poziome belki, zwiększające sztywność konstrukcji dachowej i nośność samych krokwi. Na jętkach mocowany jest często lekki sufit, przykrywający środkową część poddasza.

Płatwiowa – stosowana przy rozpiętości dachu powyżej 8 m i przy małych pochyleniach połaci. Krokwie opierają się na belce biegnącej wzdłuż kalenicy, nazywanej płatwią kalenicową. Płatew podpierana jest w pewnych odstępach przez słupy, zwane również stolcami. Niekiedy zamiast na stolcach, płatew spoczywa na wewnętrznej ścianie nośnej w osi domu.

Płatwiowo-kleszczowa – może podtrzymywać dachy o rozpiętości 12-16 m. Stanowi połączenie konstrukcji krokwiowo-jętkowej z płatwiową. Dwie lub trzy płatwie podparte słupami dzielą rozpiętość dachu na równe części. Dodatkowe zwiększenie nośności krokwi zapewniają tu kleszcze, mocowane podobnie jak jętki. Niekiedy dla zwiększenia sztywności konstrukcji dodaje się miecze – skośnie ustawione belki, łączące słupy z kleszczami.

Elementy składające się na wiązar więźby płatwiowo-kleszczowej

Wieszakowe – stosowane do rozpiętości 12 m, gdy nie można wesprzeć więźby na słupach ze względu na brak wystarczająco wytrzymałego dla nich oparcia na stropie. Stosowane w nich wieszaki łączą krokwie w kalenicy z zastrzałami – belkami biegnącymi niemal równolegle do krokwi i przenoszącymi obciążenie na ścianę kolankową. Takie konstrukcje dachowe takie mogą być jedno- lub dwuwieszakowe.

(fot. Archiwum BD)

Dźwigarowe – konstrukcje dachowe inżynierskie o rozpiętości do 15 m, w postaci płaskiej kratownicy z desek o wyliczonym przekroju. Można je stosować jedynie w budynkach z poddaszem nieużytkowym (nawet gospodarczo), gdyż ich gęsto rozmieszczone elementy uniemożliwiają dostęp do przestrzeni poddachowej.

Konstrukcje dachów płaskich – to najczęściej żelbetowe konstrukcje dachowe płytowe, montowane z prefabrykatów lub wylewane na budowie. Niekiedy stosuje się też kryte blachą konstrukcje stalowe. Dachy płaskie mogą być wentylowane lub niewentylowane (tzw. stropodachy).

W konstrukcji dachu niewentylowanego płyta dachowa przykrywa bezpośrednio pomieszczenie na najwyższej kondygnacji; ocieplenie układane jest wtedy na zewnątrz, często w systemie dachu odwróconego. Dachy wentylowane umieszczane są w pewnej odległości od stropu, na którym wykonuje się ocieplenie; wolna przestrzeń pomiędzy stropem a dachem może być przełazowa (dostępna) lub nieprzełazowa.

Co ważne

Wznosząc więźbę dachową należy przestrzegać następujących zasad:

• murłatę, na której opierają się krokwie, trzeba zakotwić w ściance kolankowej za pomocą specjalnych śrub w odstępach co ok. 1,5 m; punkty mocowania śrub nie mogą przy tym kolidować z miejscami oparcia krokwi.
  
  
• kotwy te osadza się w wieńcu stropowym – jeśli dach „schodzi do zera” (opiera się bezpośrednio na stropie parteru, bez ścianki kolankowej), albo w wieńcu na ściance kolankowej (w ścianach warstwowych zamiast takiego wieńca stawia się w przekroju ściany nośnej słupki żelbetowe, zakotwione w wieńcu stropowym). Przy wysokości ścianki kolankowej powyżej 1,5 m warto wykonać na słupkach wzmacniających dodatkowy wieniec żelbetowy pod murłaty.
  
  
• podstawy słupków podpierających płatew muszą trafiać we wzmocnione elementy stropu (belki nośne, dodatkowa płyta żelbetowa), zgodnie z projektem. Aby po wykonaniu stropu bez problemu takie punkty zlokalizować, umieszczamy w trakcie betonowania „świadki” – wystające pręty w miejscu planowanej osi słupka. Przy zmianie miejsca ustawienia słupka (jeśli np. okazało się, że przeszkadza w zagospodarowaniu pomieszczenia) trzeba oprzeć go na płatwi stopowej – belce spoczywającej na podłodze, której zadaniem jest rozłożenie obciążenia na większą powierzchnię.
  
  
• pod murłatą trzeba ułożyć papę podkładową, zapobiegającą przenikaniu wilgoci z muru.
  
  
• złącza ciesielskie muszą przylegać do siebie całymi płaszczyznami; można je uznać za prawidłowe, jeśli w żadnym miejscu nie da się wcisnąć zapałki.
  
  
• łączniki stalowe należy przybijać w taki sposób, aby obciążenie nie powodowało wyciągania gwoździ.

Cezary Jankowski