Ścieżki w ogrodzie

(fot. Polbruk)

Absolutne minimum, to ścieżka od furtki do drzwi wejściowych i podjazd dla samochodu. W przypadku bardzo małych działek zwykle na tym się kończy; wszak największym kapitałem ogrodu jest zieleń. Właściciele nieco rozleglejszych parceli powinni jednak pomyśleć o rozprowadzeniu traktów także w strefie rekreacyjno-ozdobnej. Przydaje się zwłaszcza ścieżka prowadząca od furtki na taras – gości zaproszonych na garden party nie trzeba wtedy „przeganiać” przez wnętrze całego domu.

Jeśli w ogrodzie są miejsca o specjalnym przeznaczeniu – placyk zabaw czy warzywniak – również wskazane będzie doprowadzić do nich utwardzone dróżki. Jeśli się tego nie zrobi, przebieg częstych kursów i tak szybko stanie się widoczny w postaci nieestetycznych, wydeptanych w trawie korytek. A po deszczu wycieczka po własny szczypiorek będzie wymagała założenia wysokich gumiaków.

Kostka brukowa produkowana jest w kilku grubościach, w otoczeniu domów jednorodzinnych stosuje się elementy o grubości 4-6 cm (fot. Semmelrock)

Posiadacze naprawdę dużych posesji mogą sobie pozwolić na najwięcej – dobrze będą się prezentowały rozwidlenia i skrzyżowania ścieżek, niewielkie placyki, a nawet okazałe rondo na podjeździe. Zawsze jednak warto pamiętać o zachowaniu odpowiednich proporcji; zbyt duża utwardzona powierzchnia robi raczej przygnębiające wrażenie. Może także stać się przyczyną kłopotów z odprowadzeniem wody ­deszczowej.

Rynek oferuje bardzo bogaty wybór elementów do budowy przydomowych ciągów komunikacyjnych. Wybierając rodzaj nawierzchni, należy wziąć pod uwagę własne upodobania, planowany charakter ogrodu, ale także – funkcję traktu. Warto też dopasować elementy ścieżki do elewacji budynku.

Nawierzchnia podjazdu

Nawierzchnia, po której będą jeździły samochody, musi mieć znacznie większą wytrzymałość, niż spacerowa ścieżka. Jednak nawet podjazd można wykonać w jednym z kilku wariantów. Najczęściej wykorzystywana i bardzo praktyczna jest kostka betonowa wytwarzana z wibrowanego betonu sprasowywanego pod ciśnieniem, dostępna jest w dwóch odmianach: jedno- i dwuwarstwowej. Elementy jednowarstwowe są barwione w masie, dwuwarstwowe zaś składają się z szarej podbudowy konstrukcyjnej oraz barwionej warstwy wierzchniej.

	Kostka granitowa doskonale komponuje się z roślinnością i pasuje do każdego ogrodu (fot.  Granit Wiatrak)
Betonowa palisada stanowi granicę między ścieżką a rabatą (fot. Polbruk)

Kostka przeznaczona na podjazd dla samochodu o masie całkowitej powyżej 2 t (a pułap ten przekracza wiele samochodów terenowych czy większych „dostawczaków”), musi mieć grubość co najmniej 6 cm. Dla zwykłego auta osobowego wystarczą elementy gruboś­ci 4 cm – takie, jakimi wykłada się ścieżki.

By zewnętrzny obrys podjazdu pozostał niezmieniony, należy ułożyć wzdłuż niego betonowe obrzeża lub krawężniki. Obrzeże jest elementem mniej masywnym, który po ułożeniu nie wystaje ponad powierzchnię podjazdu. Krawężnik wkopuje się w grunt głębiej, a jego górna krawędź (często profilowana) wystaje ponad powierzchnię kostki, dzięki czemu może być oparciem np. dla otaczającej podjazd niewysokiej skarpy. Innym sposobem na umocnienie brzegów utwardzonej strefy jest wykorzystanie betonowej palisady. W przypadku kostki brukowej nie ma problemu z odpływem wody deszczowej, która szczelinami przedostaje się w głąb nawierzchni.

Na podjeździe sprawdzi się ­także bruk z ka­mienia naturalnego.Najodpowiedniejszy będzie tu granit łupany lub groszkowany w postaci sześciennych kostek o szorstkiej powierzchni. Zdecydowanie mniej polecany (a przy tym droższy i trudniej dostępny) jest bazalt. Nie nadaje się on zwłaszcza na podjazdy pochyłe; nawierzchnia bazaltowa po deszczu robi się bardzo śliska. Bruk kamienny, podobnie jak betonowy, również będzie wymagał ułożenia obrzeży.

Dużą utwardzoną powierzchnię urozmaica motyw z kostki brukowej w innym kolorze (fot. Semmelrock)

Atrakcyjny podjazd można wykonać z cegły klinkierowej o znikomej nasiąkliwości i dużej mrozoodporności. Klinkier jest przy tym odporny na działanie chemikaliów (w tym także benzyny i oleju silnikowego), dzięki czemu na przydomowym placyku manewrowym nie pojawią się nieestetyczne zacieki i plamy. W celu uzyskania większej wytrzymałości, cegły na podjeździe układa się „na sztorc”, dłuższym bokiem do dołu – nie płasko, jak można to zrobić na ­ścieżkach.

Ciepłe barwy klinkieru wprowadzają do ogrodowych zakątków przyjemny nastrój (fot. CRH Klinkier)

Nieco mniej popularna technologia betonu odciskanego polega na odciskaniu stemplem wybranego wzoru w nawierzchni zabarwionej i odpowiednio przygotowanej litej płyty betonowej, wylanej na całym obszarze podjazdu. Płyta musi mieć grubość 10–12 cm, zbrojenie ze stalowych włókien i dość grubą podbudowę (15 cm podsypki żwirowej, lub 10 cm piaskowo-cementowej).

Zaletą betonu odciskanego jest duży wybór wzorów i odcieni; można zdecydować się na imitację kostki, kocich łbów, a nawet desek. Nawierzchnia taka po zaimpregnowaniu staje się nienasiąkliwa i mrozoodporna. Ze względu na całkowitą szczelność wymaga jednak zainstalowania systemu odprowadzania wody deszczowej, dlatego nie jest zalecana na duże powierzchnie.

Inną propozycją są betonowe płyty ażurowe (tzw. eko-kratka), które po ułożeniu można obsiać trawą lub obsypać drobnym żwirem. Płyty – o wymiarach 40×60 cm, grubości ok. 10 cm – można zamówić w jednym z kilku kolorów, choć z zielenią przerastającej otwory trawy doskonale komponują się niebarwione, jasnoszare. Ich zaletą jest zachowanie większej powierzchni biologicznie czynnej, naturalny wygląd, a także doskonałe odwodnienie podjazdu.

Nawierzchnia ścieżki

Betonowe płyty ażurowe to alternatywa dla szczelnych nawierzchni utwardzonych (fot.Polbruk)	Oryginalna nawierzchnia z betonu odciskanego (fot. Bautech)

Tu wybór jest znacznie bogatszy – piesze spacery nie powodują znacznego obciążenia podłoża. Jednak nawet w przypadku ścieżek te najbardziej uczęszczane (np. dojście od furtki do domu) warto wykonać w technologii wytrzymalszej niż pozostałe.

Na szczęście nic nie stoi na przeszkodzie, by łączyć i komponować ze sobą różne rodzaje nawierzchni. Również tutaj najpopularniejsza jest kostka betonowa. Na ścieżkę wystarczy najcieńsza jej odmiana grubości 4 cm.

Dzięki dostępnym formom można z niej kształtować trakty o krętym przebiegu (doskonałe do ogrodu naturalistycznego), ronda, rozety i półkoliste schodki. Amatorom geometrii wystarczą elementy prostokątne i kwadratowe.

Kolory, od pastelowych po bardzo jaskrawe, powierzchnie gładkie, piaskowane lub śrutowane w fazie produkcji (imitujące stary bruk), a także uszlachetniane za pomocą domieszek (np. bazaltu), pozwalają na układanie wymyślnych wzorów, a także na idealne dobranie wyglądu ścieżek do stylu domu i ogrodu.

Bardzo atrakcyjne szlaki piesze powstają także z kostki kamiennej, której dodatkową zaletą jest szlachetny, naturalny wygląd. Wokół domu o architekturze tradycyjnej efektownie będzie wyglądała kostka tzw. rustykalna, gładzona, o wyoblonych krawędziach. Obok popularnego granitu dostępne są także elementy bazaltowe, marmurowe, kwarcytowe i porfirowe.

Nawierzchnię ścieżek można też ułożyć z płyt kamiennych, regularnych lub łupanych, o grubości od 3 do 5 cm. Duże rozmiary płyt pozwalają na ich szybkie ułożenie. Pięknie będzie się prezentowała ścieżka z płyt piaskowca lub z różnych odmian łupka. Doskonałym materiałem na ścieżki ogrodowe jest klinkier, z którego produkuje się cegły, kostkę oraz obrzeża. Grubość odpowiednia na nawierzchnię pieszą mieści się w przedziale od 45 do 80 mm. Klinkier, dostępny w wielu odcieniach czerwieni i brązu, a także w kolorze białym, dzięki niejednolitej kolorystycznie powierzchni świetnie komponuje się z ogrodową zielenią.

Rozety z kostki brukowej to ciekawy element nawierzchni w dużym ogrodzie (fot. Drewbet)

Znacznie tańszą alternatywą dla cegły czy kostki klinkierowej jest cegła rozbiórkowa, którą przy odrobinie szczęścia można pozyskać nawet za darmo. Ułożone z niej ścieżki nie będą wprawdzie tak trwałe, ale stopniowe uleganie upływowi czasu jest niejako wpisane w ich specyfikę. Nadkruszone, odbarwione i lekko zmurszałe, w półdzikim ogrodzie pełnym tajemniczych zakamarków będą miały szczególny urok.

Bardzo naturalnie wyglądają ścieżki z bruku drewnianego w postaci klocków o przekrojach kwadratowych lub pociętych okrąglaków o średnicy ok. 10 cm. Najlepiej sprawdza się tu twarde i odporne drewno dębowe. Elementy drewnianej nawierzchni można także wykonać samemu. Plastry o średnicy 40 cm, powstałe przez pocięcie pnia drzewa, powinny mieć grubość około 20 cm. Elementy muszą być zaimpregnowane (najlepiej ciśnieniowo) i zabezpieczone środkiem grzybobójczym. Dokładnie ułożone i dobite do równego poziomu gumowym młotkiem, a także wzmocnione obrzeżami, utworzą piękne ciągi komunikacyjne o kilkunastoletniej trwałości.

Łamane płyty kamienne to idealny materiał na ścieżkę wijącą się wśród roślinności (fot. Archiwum BD)	Ogrodowa nawierzchnia z kamienia ciosanego (fot. Bruk-Bet)
Wystarczy prosty wzór z elementów w dwóch kolorach, aby przełamać monotonię jednolitej powierzchni z betonowej kostki (fot. Utex-Sigma)	Schody ogrodowe z kostki brukowej mogą być kontynuacją nawierzchni z tego samego materiału (fot. Polbruk)

Innym wariantem nawierzchni drewnianej są belki o formie i rozmiarach podkładów kolejowych (o przekroju 10×10 cm). Układając je wachlarzowo, można utworzyć bardzo stylowe, kręte ciągi piesze. Dzięki wadze i masywności belki nie wymagają montowania obrzeży. Warto jednak zamówić zdrowe drewno z tartaku, imitujące jedynie podkłady, gdyż te ostatnie były nasączane substancjami szkodliwymi dla zdrowia o nieprzyjemnym zapachu. Nietrudno wykonać ścieżkę żwirową, która może wić się w trawie niczym strumień. Należy tylko zadbać o odpowiednie przygotowanie podłoża i właściwe ułożenie obrzeży, by „treść” ścieżki nie rozsypywała się po ogrodzie. Szczególnie malownicze krawędzie utworzą podłużne, łupane płyty kamienne.

Geowłóknina – trwałość nawierzchni

Doskonałym sposobem na to, by nawierzchnie utwardzone zachowały przez dziesięciolecia niezmienioną formę, jest użycie geowłókniny. Ten polipropylenowy materiał znajduje zastosowanie przy budowie dróg i nasypów, ale z powodzeniem można go także wykorzystywać w przydomowym ogrodzie.

Głównym sprawcą niszczenia ścieżek i podjazdów jest woda deszczowa, z czasem wypłukująca warstwy podbudowy. Swoje robią także obciążenia mechaniczne, które – w połączeniu z działaniem deszczówki – destabilizują konstrukcję nawierzchni. Pod ich wpływem warstwy podbudowy mieszają się ze sobą, a także z gruntem rodzimym. Odpowiednie zastosowanie geowłókniny zapobiega tym zjawiskom, sprawia bowiem, że warstwy pozostają odseparowane i bez zarzutu spełniają swoje funkcje: nośną oraz drenażową.

Zastosowanie geowłókniny przy budowie ścieżek i podjazdów przyczynia się do zwiększenia nośności i stabilności nawierzchni, zapobiegając mieszaniu się warstw podbudowy z gruntem rodzimym oraz przerastaniu korzeni roślin (przy jednoczesnym zachowaniu filtracji wody)

Podjazd z kostki betonowej czy kamiennej, z betonowych płyt ażurowych czy z klinkieru znacznie dłużej zachowa trwałość i idealnie poziomą powierzchnię, jeśli zastosowana zostanie warstwa separacyjnej geowłókniny, zapobiegająca mieszaniu się gruntu rodzimego z podsypką piaskowo-żwirową. W przypadku ścieżek żwirowych wystarczy jedna warstwa geowłókniny, oddzielająca grunt od podbudowy i zapobiegająca przerastaniu chwastów. Maty geowłókniny można – i warto – ułożyć pod każdym z omówionych wcześniej rodzajów nawierzchni. Jej warstwa ustabilizuje ścieżki z twardych materiałów, ale także żwirowe czy z bruku drewnianego.

W tym ostatnim przypadku drenujące i filtracyjne cechy geowłókniny przedłużą też żywotność samego drewna, wspomagając odprowadzanie wody do głębiej położonych warstw. Geowłóknina jest materiałem mrozoodpornym, niewrażliwym na działanie wilgoci, a także niepodatnym na rozerwanie. Kupuje się ją w rolkach, najczęściej o szerokości od 0,5 do 2,5 m, długości od 12,5 do 50 m. Można ją wykorzystać także do zbrojenia skarp i nasypów, zabezpieczania przed uszkodzeniem folii w oczku wodnym, ochrony brzegów oczka przed erozją, a także – jako warstwę zapobiegającą zamulaniu rur drenarskich w odwodnieniach liniowych. Jest też niezastąpiona przy wykonywaniu dachów zielonych.

Małgorzata Cuch