Oczyszczalnia czy szambo?

Ścieki można odprowadzać do szamba lub zbudować przydomową oczyszczalnię ścieków – jeśli pozwalają na to warunki. Konkretny sposób może być również narzucony w pozwoleniu na budowę, w związku z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Budowa szczelnego zbiornika szamba lub przydomowej oczyszczalni ścieków jest możliwa tylko na wybranych terenach. Decydujące znaczenie ma usytuowanie szamba czy oczyszczalni oraz warunki gruntowo-wodne panujące na działce.

Usytuowanie oczyszczalni

Oczyszczalnie można budować tylko na działkach odpowiedniej wielkości, spełniających określone warunki gruntowe. Najistotniejszymi ograniczeniami są wymagane przepisami odległości od studni, zarówno tej – zlokalizowanej na własnej działce, jak i na sąsiednich.

Minimalna odległość zbiornika wstępnego oczyszczania od studni powinna wynosić przynajmniej 15 m, a w ciągu drenów rozsączających – przynajmniej 30 m. Gdy będziemy chcieli zastosować powierzchniowe złoże filtracyjne odległość nie będzie mogła być mniejsza niż 70 m.

Usytuowanie szamba

Zgodnie z przepisami szambo powinno być oddalone o minimum 5 m od okien i drzwi budynku mieszkalnego, 15 m od studni oraz 7,5 m od granicy działki, drogi czy chodnika. Odległości te można zmniejszać do 5 i 2 m, ale tylko na terenie zabudowy jednorodzinnej, za zgodą urzędu gminy – wydaną w porozumieniu z wojewódzkim inspektoratem sanitarnym.

Warunki gruntowo-wodne - oczyszczalnia

Oczyszczalnia z drenażem rozsączajacym, zaliczana do najpopularniejszych, wymaga dużej powierzchni oraz odpowiedniego rodzaju gruntu i poziomu wody gruntowej na działce. Najlepiej sprawdzi się grunt piaszczysty lub gliniasto piaszczysty, a poziom wody gruntowej powinien znajdować się średnio co najmniej 1,5 m poniżej miejsca ułożenia drenów.

Przy ustalaniu poziomu wody gruntowej powinniśmy uwzględnić jej najwyższy stopień, ze względu na zależne od pory roku różnice w jej wysokości. Określenie warunków gruntowo-wodnych najlepiej zlecić fachowcom.

Oczyszczone ścieki mogą być odprowadzane do gruntu, pobliskiej rzeki czy rowu melioracyjnego. Rolę tę może pełnić także studnia chłonna. W praktyce ścieki z przydomowych oczyszczalni najczęściej odprowadza się do gruntu.

Warunki gruntowo-wodne - szambo

Szambo jest szczelnym zbiornikiem, więc można go stawiać na różnych gruntach. Na terenach o wysokim poziomie wód gruntowych pewne problemy z posadowieniem mogą stwarzać zbiorniki z tworzywa sztucznego, które po opróżnieniu mogą zostać wypchnięte ku górze na skutek wyporu hydrostatycznego. W takich warunkach lepiej instalować zbiorniki betonowe.

Jak działa oczyszczalnia

Przydomowe oczyszczalnie ścieków działają na zasadzie mechanicznego, chemicznego i biologicznego usuwania zanieczyszczeń z brudnej wody napływającej z domowej instalacji kanalizacyjnej. Niezależnie od typu oczyszczalni proces oddzielania zanieczyszczeń przebiega niemal identycznie. W pierwszym etapie – w wyniku sedymentacji, czyli opadania składników cięższych od wody – oddzielają się cząstki stałe.

Kolejny etap, to beztlenowy rozkład ścieków, w którym następuje częściowe rozłożenie związków organicznych. Wstępnie oczyszczone ścieki poddawane są następnie procesowi rozkładu tlenowego, dzięki któremu ostatecznie redukowane są zawarte w nich zanieczyszczenia.

Redukcja zanieczyszczeń w dwóch pierwszych etapach przebiega najczęściej w zbiorniku gnilnym (tzw. osadniku) o pojemności odpowiadającej trzydniowej objętości ścieków. Ostatni etap oczyszczania, zależnie od typu oczyszczalni, może odbywać się w gruncie, w złożu filtracyjnym mineralnym bądź biologicznym lub w zbiornikach napowietrzanych.

Oczyszczalnia to inwestycja mająca znaczenie dla ochrony środowiska, można więc ubiegać się o dofinansowanie jej budowy z funduszy gminnych (decyzja w tej sprawie zależy od zasobów finansowych gminy) albo starać się o preferencyjne kredyty.

Jak działa szambo

Gdy warunki nie pozwalają na odprowadzanie oczyszczonych (w oczyszczalni) ścieków do gruntu czy rzeki wówczas bezodpływowy zbiornik na ścieki jest jedynym możliwym do zastosowania rozwiązaniem. Powinniśmy pomyśleć o nim także w sytuacji, gdy w domu powstaje mało ścieków i nie opłaca się budować przydomowej oczyszczalni albo trudno zapewnić jej właściwe działanie. Szambo powinno być szczelne – tylko wtedy jest niegroźne dla środowiska, w tym zwłaszcza dla wód podziemnych.

Skład ścieków sprawia, że jest to bomba fermentujących substancji organicznych, bakterii i wirusów chorobotwórczych. W wyniku beztlenowego rozkładu ścieków powstaje dwutlenek węgla oraz tworzą się toksyczne gazy. Ich stężenie może być bardzo wysokie, a przy złej wentylacji nawet zagrażające życiu.

Gazy gromadzą się przede wszystkim w błotnistym osadzie na dnie zbiornika – już lekkie stąpnięcie na niego wystarczy, by stężone gazy uniosły się. Zatrucie może nastąpić natychmiast – nie wolno w związku z tym wchodzić do zbiornika, który nie został odpowiednio przewietrzony i oczyszczony ze ścieków. Aby zapewnić dobrą wentylację, wszystkie bezodpływowe zbiorniki na ścieki powinny mieć odpowietrzenie wyprowadzone co najmniej 0,5 m ponad poziom terenu.

Najczęściej jest to rura (zakończona wywiewką) średnicy 110 mm. W zbiornikach bez otworów wentylacyjnych (chociażby niewielkich w pokrywie), tworzy się ciśnienie i dochodzi do wtłaczania nieprzyjemnych zapachów do domu przez syfony przy urządzeniach sanitarnych – zlewozmywakach, umywalkach czy wannach.

Jeżeli wiemy już, który sposób odprowadzania nieczystości bardziej nam odpowiada, możemy zdecydować się na konkretne rozwiązanie.

Pora na decyzję - oczyszczalnia

Wybór rodzaju oczyszczalni zależy od powierzchni, jaką można przeznaczyć pod jej budowę, rodzaju gruntu oraz możliwości usuwania oczyszczonej wody.

(fot. Poz-Plast)

• Z drenażem rozsączającym (najbardziej popularna); ścieki, po wstępnym oczyszczeniu w osadniku gnilnym, kierowane są w niej do systemu rur drenażowych zakopanych w gruncie. To rozwiązanie jest najtańsze i praktycznie nie wymaga obsługi, ale można je stosować tylko w gruntach o dobrej przepuszczalności i z poziomem wód gruntowych niższym niż 1,5 m.
  
  Jest to jedyny typ oczyszczalni, która nie wymaga budowania studni chłonnych ani zapewnienia innego sposobu odprowadzania oczyszczonych ścieków. We wszystkich innych typach oczyszczalni konieczne jest zbudowanie studni chłonnej, do której będą one odprowadzane.



• Inne typy oczyszczalni; na gruntach o niskiej przepuszczalności lub wysokim poziomie wód gruntowych do doczyszczania ścieków budowane są złoża filtracyjne z materiałem mineralnym lub botanicznym – tzw. oczyszczalnie korzeniowe. Istnieją również zajmujące bardzo niewiele miejsca oczyszczalnie kompaktowe ze złożami zraszanymi lub typu SBR (z osadem czynnym).
  
  Wymagają one jednak wyposażenia w pompy i napowietrzacze, czyli zasilania oczyszczalni prądem. Oczyszczalnie te z reguły buduje się ze studnią chłonną, którą wykonuje się najczęściej z kręgów betonowych o średnicy 1 m. Musi ona sięgać do warstwy przepuszczalnej gruntu; na tym poziomie na jej dnie układa się filtr żwirowy. Studnia musi gwarantować chłonność umożliwiającą odebranie wody wypływającej z oczyszczalni.
  
  Niekiedy wodę z oczyszczalni wykorzystuje się do podlewania ogrodu i wtedy trzeba zbudować dodatkowy zbiornik do jej przechowywania. Rzadko istnieje możliwość odprowadzenia wody do wód otwartych (stawu, jeziora, rzeki). Na takie odprowadzanie należy uzyskać pozwolenie wodno-prawne.

Pora na decyzję - szambo

Bezodpływowe zbiorniki na nieczystości ciekłe najczęściej wstawia się jako gotowe do wykopu, wykonane z żelbetu lub tworzywa. Producenci gwarantują ich szczelność, a operacja ich ustawienia polega na wykonaniu wykopu, wstawieniu zbiornika i podłączeniu rur oraz przysypaniu zbiornika.

W przeliczeniu - szambo

Wybudowanie szamba jest relatywnie tanie, lecz częste zamawianie wozu asenizacyjnego już nie, dlatego po uwzględnieniu kosztów eksploatacji korzystniejsze okazuje się często zainwestowanie w budowę oczyszczalni, której wyższy koszt inwestycyjny bardzo szybko się zwraca.

Poniżej porównujemy koszty budowy i eksploatacji szamba i przydomowej oczyszczalni z drenażem rozsączającym

Koszty wybudowania szamba o pojemności 10 m3 (zbiornik betonowy lub z tworzyw sztucznych z instalacją) wynoszą około 5 tys. zł, przy czym koszt robocizny zależy od warunków terenowych i gruntowych, od użytego sprzętu mechanicznego oraz liczby zatrudnionych osób.

Wywóz ścieków, który powinien odbywać się co dwa tygodnie, kosztuje średnio od 140 do 160 zł – różnice w cenie zależą od regionu. Czteroosobowa rodzina, która zamawia wywóz ścieków zgodnie z przepisami, to znaczy raz na dwa tygodnie, (w ciągu dwóch tygodni zapełnia zbiornik, czyli 10 m3) wyda na to miesięcznie średnio 300 zł, a rocznie – 3600 zł.

W przeliczeniu - oczyszczalnia

Najtańszym i najwygodniejszym rodzajem oczyszczalni jest drenaż rozsączający ze wstępnym oczyszczaniem w osadniku gnilnym. Zbiornik z utwardzonego polietylenu lub laminatu poliestrowo-szkalnego oraz urządzenia dodatkowe kosztują od 2000 do 5000 zł. Do tego dodać należy koszty związane z posadowieniem zbiornika i rozprowadzeniem rur – ok. 2500 zł. Wywóz osadów ze zbiornika, który należy przeprowadzać raz na rok lub raz na dwa lata, wynieść może od 100 do 350 zł rocznie. Czyszczenie lub wymiana filtrów, to wydatek od 20 do 200 zł rocznie.   

Z wyliczeń tych wynika, że choć koszty inwestycyjne związane z budową oczyszczalni są wyższe (5000 zł – szambo, 7500 zł – oczyszczalnia z drenażem rozsączającym) to znaczne różnice w samych kosztach eksploatacyjnych są na tyle duże (ok. 3600 zł – szambo, ok. 550 zł – oczyszczalnia), że ta pierwsza inwestycja jest dużo bardziej ekonomicznie opłacalna.

Formalności

Lokalizacja szamba powinna być zaznaczona na planie zagospodarowania działki, stanowiącym załącznik do pozwolenia na budowę. Jeśli tak było, można zbudować szambo bez żadnych dodatkowych formalności. Jeżeli zbiornika nie było na planie, zamiar jego zbudowania trzeba zgłosić w starostwie, a po zbudowaniu przeprowadzić inwentaryzację powykonawczą. Ta sama procedura obowiązuje inwestora, który buduje przydomową oczyszczalnię ścieków o wydajności do 7,5 m3.

Zgłoszenie należy złożyć co najmniej 30 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia robót budowlanych; powinno ono określać rodzaj, zakres i sposób ich wykonywania oraz datę rozpoczęcia. Do zgłoszenia trzeba załączyć oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, a także niezbędne szkice lub rysunki.

Podsumowanie

Pod względem komfortu obsługi, jak i kosztów związanych z usuwaniem ścieków, korzystniejszym rozwiązaniem jest dobrze zaprojektowana i wykonana przydomowa oczyszczalnia ścieków. Jest ona lepszym rozwiązaniem także z innego powodu, otóż po wybudowaniu sieci kanalizacyjnej gmina może  wyegzekwować, w stosunku do właścicieli nieruchomości wyposażonych w szamba, obowiązek przyłączenia się do sieci (jeśli taką klauzulę zawierały warunki pozwolenia na budowę – na co warto zwrócić uwagę przy okazji wyboru: szambo czy oczyszczalnia). Nie ma takiego obowiązku, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w odrębnych przepisach.