Odkurzacz centralny - dom bez kurzu

Kurz domowy to mieszanka silnych alergenów, wśród których najsilniejszymi są roztocza kurzu domowego. W czasie porządków – odkurzania podłóg i trzepania pościeli – alergeny roztoczy unoszą się w powietrzu.

Używanie tradycyjnego odkurzacza wyposażonego tylko w płócienny worek zwiększa ich ilość w powietrzu aż pięciokrotnie! Dlatego w domu alergika powinno się używać odkurzacza z filtrem o wysokiej skuteczności zatrzymywania alergenów (HEPA) lub filtrem wodnym, a jeszcze lepiej – wyposażyć dom w system centralnego odkurzania.

(fot. Beam)

Aby ograniczyć ilość alergenów należy codziennie odkurzać podłogi, a przynajmniej raz w tygodniu – tapicerowane meble. Najlepiej sprzątać przy otwartym oknie, kiedy osoby wrażliwej na kurz nie ma w domu. W sypialni alergika nie powinno być dywanów, wykładzin dywanowych ani innych przedmiotów chłonących kurz, takich jak zasłony , suszone kwiaty. Uczulonemu maluchowi lepiej też nie kupować pluszowych zabawek.

Odkurzacz tradycyjny

Z filtrem HEPA (z ang. High Efficiency Particulate Arresting – co oznacza wysoką wydajność w zatrzymywaniu cząsteczek). W ramce umieszczony jest porowaty materiał przypominający włóknisty papier, który działa jak bibuła – wchłania z powietrza cząstki średnicy od 0,01 mikrona (może również pochłaniać gazy i opary). Skuteczność tych filtrów sięga ­niemal 100%.

Z filtrem wodnym. Odkurzacz taki ma zbiornik, w którym śmieci są zraszane lub wpadają do nalanej tam wcześniej wody. Woda wiąże kurz, dlatego mniejsza jest ilość zanieczyszczeń w wyrzucanym powietrzu, a samo powietrze jest dodatkowo nawilżane oraz ujemnie jonizowane, co poprawia mikroklimat pomieszczenia. Zaletą tych odkurzaczy jest to, że nie potrzeba do nich worków – brud wylewa się do kanalizacji, a pojemnik myje.

Odkurzacz piorący z filtrem. Pracuje etapowo. Najpierw jest etap trzepania na sucho, podczas którego powietrze jest silnie wdmuchiwane w czyszczoną powierzchnię i natychmiast zasysane z powrotem. Podczas tego etapu usuwane są tylko luźne cząstki brudu. Lepkie osady z tłuszczu, dymu, olejów, czyli wszystkie cząstki na stałe związane z powierzchnią, zostaną usunięte w trakcie etapu „mokrego”.

Polega on na tym, że na czyszczoną powierzchnię urządzenie nakłada aktywną pianę (zazwyczaj zawierającą detergenty), która jest niemal równocześnie zbierana razem z rozpuszczonym brudem. Wszystko odbywa się na tyle szybko, że czyszczona powierzchnia nie zdąży namoknąć. Odkurzacze są wyposażane w końcówki, które umożliwiają czyszczenie na mokro nie tylko dywanów, wykładzin i mebli tapicerskich, ale też innych, w tym twardych powierzchni. Skuteczność takiego urządzenia w usuwaniu kurzu wynosi 97-99%.

Odkurzacz parowy. Wytwarza on parę, którą pod wysokim ciśnieniem kieruje się na czyszczoną powierzchnię. Para wnika głęboko, rozpuszcza brud, a następnie jest wciągana przez aparat. Tym sposobem usuwa się wszelkie zanieczyszczenia pochodzenia organicznego oraz nieorganicznego, a dodatkowo dezynfekuje i zabija roztocza oraz zarodki pleśni. Dla alergików uczulonych na środki chemiczne ważna jest informacja, że para nie zawiera żadnych środków czyszczących, zatem nawilżone nią pomieszczenia są wyjątkowo przyjazne. Efektywność agregatów parowych jest taka sama jak odkurzaczy piorących z filtrem.

Zasada działania filtra cyklonowego (a) i tzw. odwróconego worka (b)

Nawet najlepszy odkurzacz tradycyjny, który kosztuje kilka tysięcy złotych i bardzo skutecznie oczyszcza wydmuchiwane powietrze, pozostanie urządzeniem, które wydmuchuje je do pomieszczenia. Jeśli ma nie najlepszy filtr, wraz z tym powietrzem do pokoju trafią z powrotem zebrane wcześniej drobne zanieczyszczenia.

Niezależnie od klasy takiego urządzenia, każde ma tę samą wadę: silny strumień wydmuchiwanego powietrza powoduje poderwanie się kurzu i miesza go z powietrzem, powodując w ten sposób wtórne zanieczyszczenie odkurzanego pomieszczenia. Za te same lub nieco większe pieniądze można sobie zapewnić zupełnie inną jakość sprzątania, jeśli się zainstaluje w domu odkurzacz centralny. Zaletą tradycyjnego jest jednak to, że można go mieć w każdym domu, natomiast o centralnym najlepiej pomyśleć przed ­budową.

W zależności od zamontowanej końcówki, odkurzacz parowy wyczyści każdą powierzchnię, np. lustro, glazurę, posadzkę, każdy zakątek, a nawet grzejnik (fot. Kärcher)

Odkurzacz centralny

Nie podrywa kurzu i w żaden sposób nie zanieczyszcza atmosfery w sprzątanym pomieszczeniu, bo kurz i zużyte podczas sprzątania powietrze usuwa zawsze na zewnątrz budynku. W domu wysprzątanym odkurzaczem centralnym powietrze jest czyste, bez kurzu, drobnoustrojów i roztoczy.

Prędkość powietrza płynącego przez rury ssące jest na tyle duża (do 130 km/h), że uniemożliwia osiadanie kurzu i roztoczy także wewnątrz instalacji. Takiego komfortu nie zapewni żaden tradycyjny odkurzacz, nawet ten z filtrem HEPA czy wodnym. Ponadto, duża siła ssania urządzenia usuwa zanieczyszczenia nie tylko z powierzchni wykładzin lub dywanów, ale również z głębszych warstw, np. tapicerowanych mebli.

Długi, lekki elastyczny wąż ssący oraz zróżnicowane końcówki umożliwiają dotarcie do każdego, nawet trudno dostępnego miejsca w domu, jak również poza nim (np. na tarasie). Podczas odkurzania nie zakłóca się domownikom oglądania telewizji czy słuchania muzyki, ponieważ jednostka centralna (najważniejsze źródło hałasu) zainstalowana jest w oddzielnym pomieszczeniu.

W sprzątanym pokoju nie słychać więc pracy silnika odkurzacza, jedynie szum zasysanego powietrza. Sprzątanie mniej męczy, bo nie trzeba ciągnąć za sobą urządzenia czy dźwigać go po schodach, a kabel elektryczny nie plącze się pod nogami. Nie trzeba też tak często, jak w tradycyjnych odkurzaczach, opróżniać worka na śmieci.

Elementy systemu
Centralny odkurzacz składa się z trzech podstawowych elementów: gniazd ssących, jednostki centralnej i łączących je rur.

Gniazda montuje się w kilku wybranych miejscach w domu i łączy je z jednostką centralną, która stanowi „serce” odkurzacza. Do gniazd podłącza się wąż ssący z końcówką ssącą. Podczas pracy jednostka centralna wytwarza podciśnienie w instalacji i zasysa brud i kurz z pomieszczeń. Instalację tę tworzą rury umieszczone w ścianach i prowadzące od gniazd do wnętrza jednostki centralnej, gdzie znajdują się: filtr, który oczyszcza powietrze, oraz separator, w którym zbiera się kurz. W ten sposób oczyszczone powietrze usuwane jest na zewnątrz domu.

Kiedy wykonać instalację
Każdy budynek można wyposażyć w system centralnego odkurzania, najlepiej jednak zaplanować to już podczas projektowania domu. Dzięki temu będzie można najkorzystniej rozmieścić gniazda ssące i bezkolizyjnie poprowadzić przewody. Pozwoli to również zredukować do minimum niezbędne prace budowlane, takie jak wykonanie przebić i bruzd w ścianach i stropach czy ekranów osłaniających itd.

Instalację centralnego odkurzania można zamontować również w domu już zamieszkanym, w kanałach wentylacyjnych (muszą być jednak wystarczająco szerokie, aby nie przestały spełniać swych podstawowych funkcji), w przestrzeniach między ścianami i nad sufitami podwieszanymi. Trzeba się jednak liczyć z tym, że czasem nieuniknione będzie rozkuwanie ścian, by można było umieścić w nich rury.

Inwestycja na raty
Kompletny system centralnego odkurzania wraz z montażem to wydatek kilku tysięcy złotych. Koszt zależy od powierzchni domu, mocy i ceny jednostki centralnej oraz od stopnia skomplikowania całej instalacji. Jeśli nie chcemy takich wydatków ponosić jednorazowo, całą inwestycję, a więc i koszty z nią związane, można rozłożyć na dwa etapy.

Etap pierwszy. Na tym etapie układa się w ścianach instalację podciśnieniową z rur PVC zakończonych gniazdami ssącymi. Na wykonanie tych prac wydamy ok. 1600 zł. W tym czasie projektuje się też odprowadzenie powietrza na zewnątrz. Najlepiej umieścić je w pobliżu centralnego odkurzacza (rura wydechowa nie powinna być dłuższa niż 6 m), aby niepotrzebnie nie zwiększać oporów przepływu w instalacji. Wyrzutnia powietrza powinna znajdować się na wysokości co najmniej 30 cm od poziomu gruntu, z dala od okien i drzwi.

Etap drugi. Zakup i montaż jednostki centralnej oraz pozostałych akcesoriów – łącznie min. 3 tysiące zł. W stosunku do ogólnych kosztów budowy domu, sfinansowanie pierwszego etapu nie powinno być kłopotliwe. Warto więc zamontować same rury, nawet gdy zakup centralnego odkurzacza trzeba odłożyć na później.

Rury i kształtki instalacji centralnego odkurzania łączy się klejem lub jedynie na wcisk (rury ze specjalnymi uszczelkami) (fot. Husky)

Projekt instalacji
Korzystanie z odkurzacza centralnego powinno być wygodne, dlatego należy tak rozmieścić gniazda ssące, by określonej długości wężem można było sięgnąć w każdy zakątek domu. Firma, której ofertę wybierzemy, powinna określić optymalne położenie gniazd i jednostki centralnej oraz zaplanować trasy rur.

Gniazda ssące mogą być wykonane z tworzywa sztucznego albo metalu. Gniazda plastikowe montuje się w ścianach i stropach, a metalowe – głównie w podłogach (fot. Husky)

Rury ssące Najłatwiej rozprowadzić je pod podłogą (pod sufitem piwnicy), w kanałach wentylacyjnych, w kanałach instalacji centralnego ogrzewania, w kanałach instalacji wodno-kanalizacyjnej, pod schodami, we wnękach szaf lub skryć je za płytą gipsowo-kartonową, panelem sufitowym bądź w bruździe ściennej. Trasa rur powinna biec równolegle i prostopadle do powierzchni ścian. Rury mogą być układane bez żadnego spadku. Należy się starać, aby instalacja była możliwie jak najkrótsza i miała jak najmniej kolanek (zagięć), a te, które są konieczne, były jak najłagodniejsze. Każde załamanie trasy wprowadza bowiem dodatkowy opór przepływu powietrza.

Wewnętrzna powierzchnia rur jest gładka. Dzięki temu, oraz dzięki dużej prędkości zasysanego powietrza wewnątrz przewodów nie gromadzi się kurz, nie rozwijają się też bakterie, roztocza ani pleśnie.

Pion (ewentualnie piony) należy zlokalizować w centrum budynku lub jak najbliżej od niego. Gniazda ssące dobrze jest połączyć z instalacją krótkim kolanem i dodatkowym odcinkiem poziomym lub pionowym.

Podczas odkurzania do instalacji mogą zostać przypadkowo wciągnięte drobne przedmioty. Aby w niej nie utkwiły, tuż za gniazdem ssącym montuje się kolanka lub trójniki 90°, w których zbyt duże zanieczyszczenia (np. długopisy i kredki) będę się zatrzymywać i skąd łatwo będzie można je wyjąć.

Gniazda
Należy umieszczać w miarę możliwości w centralnej części każdej kondygnacji, w łatwo dostępnym miejscu (np. w korytarzu). Dobrze jest też przewidzieć po jednym gnieździe w garażu, w pobliżu tarasu czy wejścia do domu. Pojedyncze gniazdo powinno umożliwić sprzątnięcie 50-100 m² powierzchni.

Gniazdo składa się z obudowy, ruchomej klapki i uszczelki z gumy. Jest do niego doprowadzona niskonapięciowa instalacja elektryczna. Praktyczną odmianą gniazda jest tzw. automatyczna szufelka, którą warto mieć w miejscu, skąd wygodnie będzie zbierać zmiecione szczotką śmieci, a więc np. w kuchni czy w holu obok wycieraczki.

Jednostka centralna

Jednostka centralna typu split (aeroVac)

Ze względu na hałas pracującego silnika, jednostkę centralną należy lokalizować w dostatecznej odległości od pomieszczeń mieszkalnych, najlepiej w suchym i przewiewnym pomieszczeniu, takim jak garaż, wentylowana piwnica.

Pamiętajmy o tym, że w trakcie eksploatacji będziemy czyścić urządzenie z nagromadzonego kurzu, dlatego wybierzmy takie miejsce, w którym będziemy mogli to robić bez trudności. Aby cięższe zanieczyszczenia łatwo przepływały rurami ssącymi, odkurzacz powinien być zamontowany w możliwie najniższym punkcie instalacji.

Jeśli jednostkę centralną, ze względu na układ pomieszczeń, trzeba umieścić wyżej niż 3 m ponad najniższym punktem instalacji (np. na poddaszu), należy zastosować urządzenie większej mocy. W najniższym punkcie pionu, w którym powietrze jest transportowane do góry, umieszcza się korek rewizyjny.

Odległość jednostki centralnej od zewnętrznej ściany domu (od wyrzutni powietrza) nie powinna przekraczać 6 m, ­inaczej prowadziłoby to do wzrostu oporów przepływu powietrza w instalacji. Jeśli nie da się tej odległości zachować, zwiększa się średnicę rury wyrzutowej, usuwającej powietrze na zewnątrz.

Moc. Zależy ona od odległości między jednostką a najbardziej oddalonym gniazdem ssącym (jest to maksymalna długość rurociągu) oraz od całkowitej sprzątanej powierzchni, co zazwyczaj przelicza się na liczbę gniazd ssących. Urządzenia przeznaczone do domów jednorodzinnych są zwykle zasilane prądem jednofazowym, a moc silników mieści się w przedziale 1000-2000 W.

Sterowanie. Jedną z ważnych zalet centralnego odkurzania jest prostota obsługi: urządzenie uruchamia się albo przez samo wsunięcie węża do gniazda (wąż standardowy), albo przez wciśnięcie przełącznika w rączce. Niektóre modele są wyposażone w elektroniczny regulator mocy na rączce węża ssącego, co umożliwia dostosowanie jej do konkretnych potrzeb i oszczędza energię. W systemie push/pull włączanie i wyłączanie jednostki centralnej odbywa się przez wydłużanie i skracanie teleskopowej rączki.

Joanna Dąbrowska