Światło w domu

fot. Milantex

Podział domu na pomieszczenia o określonych funkcjach lub na tzw. strefy – jeśli są w nim otwarte przestrzenie – odpowiada charakterowi wykonywanych w tych miejscach czynności. Planując oświetlenie w danym pomieszczeniu, należy dostosować je do konkretnego miejsca. Korzystać przy tym można z trzech typów oświetlenia: ogólnego, miejscowego – inaczej kierunkowego – oraz dekoracyjnego, zwanego także akcentującym.

Aby spełniały one przydzielone im funkcje, przed ustaleniem przebiegu instalacji oświetleniowej powinno się wstępnie zaaranżować pomieszczenia: rozplanować poszczególne strefy, a następnie wyprowadzić odpowiednią liczbę punktów elektrycznych, umożliwiających montaż gniazd kontaktowych i wybranych opraw.

I choć nie jest łatwo przewidzieć już na etapie budowy, w którym miejscu będzie stał fotel z lampą obok, to warto się nad tym zastanowić, aby uniknąć kłopotów związanych z kuciem ścian lub przeciąganiem przez pomieszczenia przedłużaczy.

Typy i funkcje oświetlenia

Oświetlenie ogólne – to główne źródło światła w pomieszczeniu. Jego zadaniem jest równomierne rozświetlenie pomieszczenia, do czego używa się następujących źródeł światła:

• oprawy sufitowe dające światło rozproszone lub bezpośrednie: plafoniery, ży­randole, lampy wiszące albo lampki i ­reflektorki;
• halogeny rozmieszczone na suficie.

W pomieszczeniach ze skośnym sufitem tradycyjne oświetlenie ogólne można zastąpić systemem linkowym, umożliwiającym instalację w trudno dostępnych miejscach. Ruchome reflektorki umożliwiają równomierne oświetlenie całego pomieszczenia.

Oświetlenie miejscowe. Służy do oświetlenia wybranych obszarów, w których wykonuje się stale określone czynności. Jego silny strumień powinien zapewnić odpowiednią jasność dla poszczególnych prac, a także pobudzać do działania, natomiast przytłumiony powinien sprzyjać odprężeniu. Jako oświetlenie miejscowe służą lampy stojące, stołowe i podłogowe.

Oświetlenie dekoracyjne służy do podkreślenia wybranych fragmentów wnętrza i tworzenia w nim nastroju. Za jego pomocą możemy wydobyć strukturę powierzchni i kształt oświetlanego przedmiotu. Do celów dekoracyjnych stosuje się lampy na wysięgnikach lub reflektorki halogenowe.

Miejsce montażu kinkietów, powinno się dobrze przemyśleć, aby uniknąć kłopotów przy demontażu; najlepiej pasują, umieszczone nad kanapą, czy stolikiem kawowym (fot. Markslojd)	Linkowy system oświetleniowy pozwala, w zależności od potrzeb, zyskać różnorodne efekty – stworzyć punkty świetlne lub rozłożyć światło równomiernie w całym pomieszczeniu (fot. Paulmann)
Żyrandole i lampy wiszące mają za zadanie równomiernie rozświetlać pomieszczenie (fot. Karko)
Lampy stołowe, podobnie jak podłogowe, można w łatwy sposób przenosić w miejsca w danym momencie dogodne dla nas (fot. Elmarco)	Lampy stojące pełnią głównie funkcję oświetlenia miejscowego; niektóre z nich są prawdziwą dekoracją wnętrza (fot. Falko)

Salon

W tej części domu warto połączyć oświetlenie ogólne z miejscowym, ponieważ salon łączy kilka funkcji. To tu spędzamy najwięcej czasu z rodziną, tu też spotykamy się ze znajomymi. Równie często właśnie salon wybieramy jako miejsce odpoczynku: w nim czytamy książki, oglądamy telewizję lub po prostu znajdujemy

Lampa z teleskopowym ramieniem (fot. Milantex)

chwilę na relaks. Do poszczególnych funkcji najodpowiedniejsze są:

• do odpoczynku – światło miękkie i ciepłe,
• do oglądania telewizji – ustawiona niedaleko telewizora lampka, której światło jest skierowane na ścianę za nim, aby rozpraszała mrok, bo wtedy nasze oczy będą się mniej męczyły. Klosz tej lampki nie powinien być zbyt jasny, aby nie odbijał się w telewizorze.
  

Aby można było swobodnie regulować wybrane źródło światła, warto w salonie zastosować kilka różnych obwodów. Dobrze, jeśli światło miejscowe nie jest zamontowane na stałe: lepiej, jeśli jego ustawienie można dostosowywać do potrzeb.

Trzy rodzaje oświetlenia – każde do innej roli, lampa podłogowa przy fotelu jest pomocą w czytaniu, lampa wisząca delikatnie i równomiernie oświetla całe pomieszczenie, lampa na biurku jest idealna do prac przy komputerze (fot. Ikea)

Gabinet

Optymalne oświetlenie dla domowego biura daje lampa z teleskopowym ramieniem, której światło można łatwo skierować w dowolną stronę.

Aby nie tworzyć męczącego dla oczu kontrastu między punktowym oświetleniem a tłem, należy zastosować w gabinecie jasne światło górne. Ustawienie tych źródeł światła nie powinno tworzyć refleksów w zetknięciu z błyszczącą powierzchnią ekranu komputera.

Pokój dziecka

Pokoje małych dzieci dobrze jest wyposażyć w oświetlenie, które świeci przez całą noc i tym samym zapewnia dziecku poczucie bezpieczeństwa. Jego barwa powinna być ciepła i niezbyt intensywna.

Zastosowanie w tym przypadku znajdują kinkiety montowane na ścianie przy łóżeczku i lampki nocne postawione na komodzie. W pokoju nastolatka powinny znaleźć się, oprócz oświetlenia ogólnego, lampy oświetlające biurko. Źródło światła powinno padać z przeciwnej strony niż ręka, którą dziecko pisze, i z wysokości 35 cm od blatu biurka.

Kuchnia

Tutaj, podobnie jak w salonie, najlepiej jest połączyć oświetlenie ogólne z miejscowym. To drugie będzie pomocne podczas prac nad blatem roboczym , płytą  kuchenną czy piekarnikiem – do tego najlepiej posłużą żarówki halogenowe oraz świetlówki. Pomocna może się okazać listwa oświetleniowa zamontowana na szafkach wiszących (tzw. oczka halogenowe) lub małe, zainstalowane nad tymi meblami lampki halogenowe na wysięgnikach. Jeżeli nie zdecydujemy się na nie, musimy zadbać o to, aby wnętrze szafek było dostatecznie rozjaśniane światłem ogólnym, montowanym na ­suficie: lampą wiszącą, plafonem lub ­oprawą. 

Lampki halogenowe zamontowane przy szafkach kuchennych, korzystnie doświetlają blat roboczy, a te znajdujące się nad meblami na wysięgnikach dodatkowo rozjaśniają wnętrze szafek (od lewej: fot. Osram, Krulen)
Lampy halogenowe o funkcji dekoracyjnej; podświetlają konkretne elementy wystroju, np. obrazy lub zdjęcia (fot. Osram)	Lampa nad stołem (fot. Ikea)

Łazienka

Oczka halogenowe umiejscowione na listwie tuż nad lustrem, pozwalają uniknąć powstawania głębokich cieni (fot. Osram)

Tu ważne jest światło równomierne – niepowodujące głębokich cieni.
Efekt taki uzyskuje się, montując po dwa reflektorki lub kinkiety z obu stron lustra. Dobrze, gdy źródła światła mają ­mleczne bańki lub klosze. Często w łazienkach ­stosuje się również światło dekoracyjne; nowością w tym zakresie jest ­oświetlenie ­diodowe umieszczane w spoinach między płytkami.

Dobrym rozwiązaniem w tym miejscu są także czujniki ruchu, włączające oświetlenie, gdy wchodzimy do łazienki. Istotne jest, aby gniazdka i przełączniki znajdowały się co najmniej 50 cm (w linii poziomej) od wanny, natrysku i umywalki, i 1,2 metra nad nimi. Żarówki wodoszczelne można umieszczać bliżej, ale lepiej skonsultować sie w tej sprawie z fachowcem.

Sypialnia

Podświetlenie sypialnianej szafy, pozwoli odnaleźć garderobę bez konieczności zapalania światła górnego (fot. Osram)

Tu najważniejszy jest nastrój, więc pierwszoplanową rolę odgrywa oświetlenie dekoracyjne. Jeśli jednak lubimy, np. czytać w łóżku, najwygodniej będzie umieścić źródła światła tuż przy nim – może to być lampka na nocnym stoliku, lampa podłogowa lub lampa z ruchomym ramieniem zamocowana na zagłówku. Punkt świetlny powinien znajdować się na wysokości ok. 75 cm od płaszczyzny materaca.
W sypialniach zalecane jest światło o ciepłym, delikatnym odcieniu.

Korytarz

Do oświetlenia korytarza można wykorzystać zestawy reflektorków na drutach lub linkach. Przyda się również oddzielna lampa lub kinkiety nad lustrem. W długich korytarzach powinno montować się dwa włączniki, zwane krzyżowymi; są one przydatne także przy schodach.

Oświetlenie diodowe zamontowane w fugach między płytkami ceramicznymi (fot. Paulmann)
Kilka źródeł światła o łagodnej barwie pozwoli stworzyć w sypialni nastrój sprzyjający relaksowi (fot. Osram)	Lampa z ruchomym ramieniem zamocowana na zagłówku jest dobrym rozwiązaniem dla lubiących czytać w łóżku (fot. Krulen)

Źródła światła

Źródła światła mogą różnić się trwałością, wydajnością oraz barwą.

• Żarówki tradycyjne są tanie i dają oświetlenie o pełnym widmie światła widzialnego. Większość pobieranej energii zamieniana jest w tych żarówkach na ciepło, mają też stosunkowo niewielką trwałość – ok. 1000 h.
  
  
• Żarówki halogenowe dają krystaliczną barwę światła i dostępne są w  wariantach o różnym kącie oświetlania. Muszą być jednak stosowane w specjalnych oprawach, a ich bańki rozgrzewają się do bardzo wysokiej temperatury. Są bardziej ekonomiczne, bo dają średnio dwa razy więcej światła niż tradycyjne tej samej mocy i „żyją” dwa – trzy  razy dłużej.
  
  
• Świetlówki kompaktowe. Najbardziej opłaca się używać je w pomieszczeniach, w których światło włączone jest przez znaczną część dnia. Mają znacznie wyższą sprawność w porównaniu do obu poprzednich, są też od nich znacznie trwalsze (5000–8000 h).
  

Żarówki halogenowe zasilane napięciem 230 V (fot. Philips)	Świetlówki kompaktowe mogą mieć rurkowy kształt lub przypominać tradycyjną żarówkę (fot. Philips)

W(y)łączniki

Akcesoria umożliwiające sterowanie oświetleniem – jego włączaniem, wyłączaniem – produkowane są dzisiaj w wielu wzorach i nieskończonej liczbie kolorów. Do dyspozycji mamy osprzęt w dowolnym stylu – nietrudno więc dobrać odpowiedni do konkretnego wnętrza.

Włączniki mogą być klawiszowe lub z pokrętłem i mogą być podświetlane, co ułatwia odnalezienie ich w ciemności. Niektóre włączniki umożliwiają płynną regulację natężenia światła. Dostępne są również specjalne świetlówki energooszczędne, które dają się w ten sposób regulować.

Można też zastosować nowoczesne rozwiązania – inteligentną instalację sterującą oświetleniem w całym domu lub w jego części. Pozwala ona także na zaprogramowanie wybranych scen świetlnych. Dzięki temu można jednocześnie włączyć lub wyłączyć kilka lub kilkanaście lamp w określonym układzie dostosowanym na przykład do pracy lub na przyjęcie gości.

Gniazdka

Wygodnie jest, gdy na każde 5 m² powierzchni pokoju przypada co najmniej jedno gniazdko, ale planując ich liczbę i rozmieszczenie najlepiej uwzględnić liczbę odbiorników, które chcielibyśmy  jednocześnie podłączyć w pomieszczeniu. Tam, gdzie zamierzamy ustawić kilka urządzeń: kino domowe oraz sprzęt audio lub komputer, należy zamontować po kilka gniazdek lub użyć listwy zasilającej z  ogranicznikiem przepięć, który zabezpieczy sprzęt przed ewentualnym uszkodzeniem. 

Włączniki dwu- i jednoklawiszowe produkowane są dziś w wielu wzorach i kolorach (fot. Ospel)

Gniazda elektryczne: z uziemieniem (a), z uziemieniem i pokrywą hermetyczną (b), bez uziemienia (c) (fot. Karlik Elektrotechnik)

 Emilia Rosłaniec