Rynny stalowe czy z PVC?

Pytanie Czytelnika

Stoję przed koniecznością wyboru rynien do mojego domu. Właściwie rozważam dwie możliwości: rynny z PVC, ponieważ nie skorodują (jednak boję się, że po zimie mogą być kruche) lub rynny stalowe ocynkowane - te raczej z czasem mogą skorodować, ale za to są tanie. I są u nas stosowane od lat, więc chyba każdy wykonawca wie, jak je dobrać i montować. Co powinienem wybrać?

Sprawne odprowadzenie z powierzchni dachu wody deszczowej, a także pochodzącej z topniejącego śniegu znacząco wpływa na trwałość pokrycia, chroni również elewację, zapobiegając powstawaniu zacieków na ścianach budynku.

Zapewnić je może jedynie dobrze zaprojektowane i prawidłowo zamontowane orynnowanie. Wśród obecnie produkowanych systemów odwodnienia dachu najczęściej stosowane są te wykonane z blachy stalowej bądź tworzywa sztucznego.

Redakcja

Charakterystyka

Rynny dzięki powłokom ochronnym są nie tylko trwałe, ale też i kolorowe (fot. Plastmo)

Orynnowanie stalowe nie różni się w zasadzie wyglądem zewnętrznym od wykonanego z tworzywa sztucznego - z obu materiałów produkowane są klasyczne rynny o przekroju półokrągłym, owalnym, prostokątnym, kwadratowym lub trapezowym. Równie bogata w obydwu przypadkach jest także paleta dostępnych kolorów.

Zasadniczo o zastosowaniu określonego systemu rynnowego powinny decydować warunki, w jakich będzie eksploatowany. Tworzywa sztuczne charakteryzuje nieco ograniczona odporność na działanie wysokiej temperatury, dlatego też na dachach silnie nasłonecznionych rynny wykonane z PVC z czasem mogą się odkształcać i zmieniać barwę; efekt ten wzmaga dodatkowo ciemna kolorystyka elementów.

Do ich produkcji wykorzystywany jest nieplastyfikowany polichlorek winylu barwiony w masie na różne kolory, dzięki czemu wszelkie, nawet głębokie zarysowania nie odróżniają się barwą od powierzchni nieuszkodzonej. Rynny z PVC nie wymagają żadnej konserwacji. Powstałe przy montażu lub podczas eksploatacji głębsze, widoczne rysy pokrywa się pastą renowacyjną.

Tworzywo sztuczne wykorzystywane do wytwarzania rynien cechuje wysokoudarowość, co oznacza, że wykazuje ono dużą odporność na uderzenia. Wytwarzane z niego elementy systemów odwodnienia są odlewane bądź wytłaczane, a następnie pokrywane tlenkiem tytanu lub akrylem, co zwiększa ich odporność na działanie czynników atmosferycznych, zwłaszcza promieniowania UV i kwaśnych oraz słonych deszczy.

Systemy rynnowe z PVC mają najniższy współczynnik chropowatości ze wszystkich rodzajów orynnowania. Oznacza to, że najłatwiej i najszybciej spływa po nich woda i najtrudniej osadza się w nich brud (fot. Galeco)

Ze względu na tę ostatnią właściwość rynny z PVC bywają zalecane jako najwłaściwsze rozwiązanie w rejonach nadmorskich o ostrym, surowym klimacie. Istotną zaletą orynnowania z PVC jest jego wysoka, ok. 50-letnia trwałość przy stosunkowo niskich kosztach zakupu i wykonania. Rynny i rury spustowe są lekkie, a ich montaż na nieskomplikowanym dachu na tyle prosty, że łatwo wykonać go samodzielnie, nie korzystając z usług wyspecjalizowanej ekipy.

Poszczególne elementy orynnowania łączy się ze sobą za pomocą łączników zaciskowych z uszczelkami lub metodą klejenia. Ze względu na dużą rozszerzalność cieplną PVC, konieczne jest stosowanie elementów kompensacyjnych (złączek przesuwnych), zapobiegających odkształceniu się rynien pod wpływem wysokiej temperatury.

Elementy systemu rynnowego

Warstwy zabezpieczające rynny stalowe

Rynny z ocynkowanej blachy stalowej produkowane są metodą wytłaczania. Kolor oraz trwałość zapewnia im zewnętrzna powłoka dekoracyjno-ochronna. Cechuje je wysoka stabilność wymiarowa w zmiennych warunkach atmosferycznych.

Są one jednak mniej odporne na uszkodzenia mechaniczne, w związku z czym nie powinno się ich instalować na budynkach sąsiadujących z wysokimi drzewami.

Podczas silnego wiatru ich konary mogą ocierać się o orynnowanie, niszcząc jego zewnętrzną powłokę; uszkodzić ją mogą również spadające szyszki lub odłamane kawałki gałęzi, a także – nieostrożny i niefachowy montaż.

Trwałość systemów odwodnienia dachu wykonanych ze stali szacuje się na 30-50 lat, jednak w dużym stopniu zależy ona od zanieczyszczenia powietrza oraz warunków atmosferycznych w danym regionie.

Łączenie poszczególnych elementów orynnowania stalowego odbywa się – podobnie jak w przypadku rynien z PVC - za pośrednictwem zacisków. Pełen system odwodnienia ze stali można również zamontować bez użycia łączników, wykonując go w jednym kawałku bezpośrednio na budowie.

Alternatywę dla najpopularniejszych na naszym rynku rozwiązań stanowią rynny miedziane i tytanowo-cynkowe. Są to produkty bardzo kosztowne, dlatego wykorzystuje się je głównie do wykańczania budynków ekskluzywnych lub renowacji obiektów zabytkowych. Odznaczają się szczególnie wysoką trwałością – w przypadku miedzi nawet do 150 lat. Ich powierzchnia może być fabrycznie patynowana.

Warto pamiętać o tym, że blacha miedziana na skutek utleniania pokrywa się z biegiem czasu charakterystyczną zielonkawą patyną. Stosując orynnowanie z tego materiału, należy unikać jego bezpośredniego kontaktu z blachą stalową i aluminiową. Rynny z miedzi najlepiej sprawdzają się na dachach krytych blachą miedzianą bądź dachówką ceramiczną.

Systemy rynnowe

Najczęściej wykorzystywany system odwodnienia połaci dachowych składa się z rynien mocowanych wzdłuż okapowych krawędzi dachu oraz ich przedłużenia w postaci rur spustowych, prowadzonych po wierzchu ściany.

Wyloty rur mogą - zależnie od warunków lokalnych - kierować odprowadzaną wodę na powierzchnię posesji, do studni chłonnej lub kanalizacji burzowej. Coraz częściej wody opadowe gromadzi się w zbiornikach, by następnie wykorzystać je do podlewania ogrodu lub do innych celów gospodarczych. Przekroje rynien i rur spustowych zależą od powierzchni połaci dachowej oraz od kąta jej nachylenia. By dobrać je w sposób właściwy, konieczna jest znajomość pojęcia tzw. efektywnej powierzchni dachu (EPD). Jej wartość wylicza się z wzoru:

EPD=(B+h/2)xL

gdzie: B - szerokość rzutu poziomego połaci dachowej
h – wysokość dachu
L – długość połaci dachowej.

Uwzględnienie w powyższym wzorze wysokości dachu - choć ilość odprowadzanej wody zależy jedynie od rzutu poziomego połaci - wynika z konieczności dostosowania przekrojów i struktury orynnowania do dynamiki spływu wody, która przy dużym nachyleniu jest znacznie większa, niż na dachu o nieznacznym spadku.

Znając wartość EPD dla konkretnego dachu, możemy dobrać na podstawie katalogu producenta systemu rynnowego przekrój rynny o dostatecznej przepustowości. Przy doborze wielkości rynien musimy również brać pod uwagę orynnowanie pośrednie, odprowadzające wodę z lukarn, wieżyczek itp.

Pochylenie rynien o 0,5-1% w kierunku spływu wody znacząco przyspiesza jej odprowadzanie, a zatem - dzięki poprawie efektywności odwadniania - pozwala odprowadzić wodę z większej powierzchni (w tym przypadku o ok. 20%).

Dobór przekrojów rur spustowych jest - poza wymienionymi czynnikami – uwarunkowany także sposobem ich rozmieszczenia na długości orynnowania. Najbardziej efektywne jest zamontowanie rur spustowych pośrodku długości dachu, jednak ze względów estetycznych najczęściej sytuuje się je w narożnikach połaci dachowej, po jednej lub po obu jej stronach.

Producenci orynnowania z reguły oferują kompletne systemy obejmujące rynny, uchwyty, elementy złączne i mocujące oraz rury spustowe, dostosowane do określonego modelu i rozmiaru rynien. Ponieważ elementy różnych systemów nie są wzajemnie wymienne, przy zakupie konkretnego produktu warto – na wypadek konieczności wymiany – brać pod uwagę również dostępność pojedynczych wyrobów.

Rury spustowe o przekroju kwadratowym (fot. Royal Hurt)	Rury spustowe o przekroju okrągłym (fot. Ruukki)

Dobrym pomysłem jest kupienie dodatkowego odcinka rynny i rury spustowej oraz kilku złączek, jako zapasu na ewentualne naprawy.

Montaż – co ważne

Obejmy mocuje się w odstępach nie większych niż 1,8 m

Rynny mocowane są do połaci za pomocą tzw. rynajz przykręconych bezpośrednio do krokwi lub do deski okapowej. Na dachach zakończonych gzymsem instalowane są rynny z płaskim dnem, układane na uchwytach wiszących lub bezpośrednio na podłożu.

W przypadku dachu wymagającego zapewnienia wentylacji podpokryciowej należy zwrócić uwagę, aby mocowanie rynien nie ograniczyło dopływu powietrza pod pokrycie w obrębie okapu.

Rury spustowe, połączone z rynnami za pomocą kosza lub odpływu przelotowego, umieszcza się najczęściej na końcach prostego odcinka orynnowania. Do zmiany kierunku przebiegu rynien używa się narożników wewnętrznych lub zewnętrznych, a ich końce zamyka się zaślepkami.

Rury spustowe mocowane są do ścian obejmami; zmianę ich przebiegu (wymuszoną np. przez rzeźbę elewacji lub gzymsy) umożliwiają kolana o różnym kącie załamania.

Niekiedy zamiast rur spustowych instalowane są łańcuchy, po których woda spływa do studzienki chłonnej. W miejscach, gdzie nie można zamocować rur spustowych, w odpływach rynien zakładane są tzw. rzygacze kierujące strumień wody z dala od ściany budynku.

Specjalne uszczelki EPDM umożliwiają swobodne ruchy elementów orynnowania z PVC (fot. Braas)

Sposób łączenia poszczególnych odcinków rynien, dołączania narożników i koszy ma wpływ na trwałość całego systemu orynnowania, niezależnie od tworzywa, z jakiego został on wykonany. W obu systemach najczęściej stosuje się połączenia za pomocą złączek zatrzaskowych, wyposażonych w uszczelki z odpornej na zmiany warunków atmosferycznych gumy EPDM.

Sposób ten umożliwia swobodne rozszerzanie się orynnowania, zapobiegając utracie szczelności w miejscach połączeń. Konieczne jest wtedy jednak obustronne podparcie odcinka rynny uchwytami podtrzymującymi w miejscu łączenia,

W rozstawie nie większym niż 15-20 cm. Niektóre rynny z PVC łączy się metodą klejenia na nakładkę, co nadaje im dużą sztywność. Metoda ta jest szczególnie polecana, jeśli krawędzie dachu są krzywoliniowe, łukowato wygięte.

PODSUMOWANIE

Na dachach stromych orynnowanie instalowane jest wzdłuż okapowych krawędzi połaci dachowych, a rury spustowe prowadzone są po wierzchu ściany. Materiały, z jakich najczęściej wykonuje się elementy orynnowania, to nieplastyfikowany polichlorek winylu (PVC) lub stal ocynkowana, powlekana barwną powłoką ochronną.

Oba rozwiązania cieszą się porównywalną popularnością, a wybór jednego z nich najczęściej związany jest z dostępnością określonej barwy i kształtu rynien, choć w niektórych przypadkach należy również uwzględnić przewidywane warunki użytkowania systemu odwodnienia.

Koszty orynnowania zależą nie tylko od materiału, z jakiego wykonane są elementy, ale również od ich kształtu, wielkości i koloru, a także - od stopnia skomplikowania dachu.