Budujemy Dom
Stan surowy / Dachy i rynny / Artykuły

Więźba - drewniany szkielet dachu

Spotykana najczęściej w domach jednorodzinnych więźba drewniana pozwala ukształtować każdy, nawet najbardziej skomplikowany dach. Dachy wysokie, szczególnie te o sporym kącie nachylenia, umożliwiają szybkie odprowadzenie wody i nie gromadzi się na nich śnieg. Pod skośnymi połaciami można urządzić funkcjonalne pomieszczenia mieszkalne.

Wybieramy kształt dachu

Złącza konstrukcyjne ułatwiają budowę konstrukcji z drewna
Złącza konstrukcyjne ułatwiają budowę konstrukcji z drewna
(fot. Simpson Strong-Tie)

Rzeźbę dachu stromego można niemal dowolnie kształtować, tworząc konstrukcje wielopołaciowe o zróżnicowanych kątach nachylenia i wysokościach szczytów, umieszczając w nim lukarny i wieżyczki. Wybierając kształt dachu naszego domu sprawdźmy, czy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie narzuca tu ograniczeń.

Dach jednospadowy spotykany jest stosunkowo rzadko. Jest najprostszy, ale nieefektowny, dlatego wieńczy przede wszystkim domy dostawione do wyższych budynków.

Najłatwiejszy do wykonania jest dach dwuspadowy. Łatwo jest wykończyć go dowolnym rodzajem pokrycia, nie ma na nim miejsc, w których mogą zalegać liście czy śnieg. Na szczycie takiego dachu można zaprojektować naczółki – dekoracyjne załamania połaci, które jednak w pewnym stopniu komplikują jego wykonanie.

Dachy kopertowe są też bardzo popularne, ale ta forma zmniejsza znacznie powierzchnię użytkową poddasza; trzeba się również liczyć z wyższymi kosztami pokrycia.

Dachy mansardowe są rzadziej spotykane. Dolna połać pełni w nich funkcję lekko tylko pochylonej ściany, w której można umieścić zwykłe okna; we wnętrzu pod takim dachem unikamy niewygodnych skosów.

Więźba dachowa - szkielet dachu

O trwałości dachu, a więc częściowo i o naszym bezpieczeństwie, decyduje więźba, czyli jego szkielet konstrukcyjny. Musi być zaprojektowana przez uprawnionego projektanta.

O rodzaju więźby decyduje jej rozpiętość – odległość między ścianami zewnętrznymi – oraz kąt nachylenia planowanego dachu. O stopniu skomplikowania konstrukcji przesądzają zaś również załamania połaci dachowych, ich wzajemne przenikanie, lukarny oraz obejścia kominów.

Więźba składa się z elementów drewnianych o tak dobranych przekrojach, aby przeniosły obciążenie pokryciem dachowym, śniegiem i wiatrem.

Uwaga! Jeśli chcemy zmienić rodzaj pokrycia dachowego z lekkiego na znacznie cięższe, np. z gontu bitumicznego na dachówkę cementową, konieczne będzie przeprojektowanie więźby z uwzględnieniem zwiększonego obciążenia.

Przyjmuje się, że im lżejsze pokrycie, tym więźba może być delikatniejsza. Ale warto pamiętać, że maksymalne obciążenie wiatrem i śniegiem może osiągać ponad 100 kg/m². Jeśli więc pokrycie waży tylko kilka kilogramów na 1 m², to konstrukcja i tak musi wytrzymać wielokrotnie większe obciążenia.

Połączenia elementów więźby muszą zapewniać dostateczną sztywność całej konstrukcji. Stosowane dawniej połączenia ciesielskie (na wręby) w nowoczesnych konstrukcjach są zastępowane złączami konstrukcyjnymi. Są to perforowane profile z ocynkowanej blachy stalowej, które przytwierdza się do drewna karbowanymi gwoździami. Dzięki zastosowaniu złącz, elementy drewniane są łączone na styk, co pozwala zmniejszyć zużycie materiału i przyspiesza prace. Takie połączenia są też znacznie mniej podatne na odkształcenia.

Jakie drewno na więźbę dachową?

Klasyfikowane maszynowo drewno można kupić tylko u dużych producentów
 Klasyfikowane maszynowo drewno można kupić tylko u dużych producentów
(fot. PPD Petrykozy)

Więźbę wykonuje się z drewna sosnowego i świerkowego, rzadziej z mniej nadającej się do tego celu jodły oraz z drogiego modrzewia. Drewno powinno być klasy nie niższej niż zapisana w projekcie, zwykle co najmniej C 24. Klasa oznacza wytrzymałość drewna na zginanie, im wyższa tym lepiej.

Niestety, materiał dostępny w tartakach czy składach budowlanych zwykle nie jest poddawany pomiarom. Najczęściej jest jedynie sortowany na podstawie wyglądu i na tej podstawie przypisywany do określonej klasy.

Nadające się do wykonania więźby drewno to proste, niezwichrowane kantówki o fazowanych krawędziach i wilgotności 15-20%.

Uwaga! Dostępne w składach drewno najczęściej nie jest dosuszone. Należy je sezonować lub oddać do suszenia w specjalnych komorach (temp. pow. 70°C). Taka usługa kosztuje kilkaset złotych za m³.

Zakupu drewna trzeba dokonać z pewnym wyprzedzeniem, zamawiając je według wyliczeń dla poszczególnych przekrojów z uwzględnieniem ich wymaganej długości.

Ponieważ więźba jest bardzo istotną częścią budynku, warto wybierać materiał w towarzystwie wykonawcy, który powinien lepiej od nas znać się na drewnie.

Drewno w składach budowlanych najczęściej nie jest dokładnie obrobione. Ma nierówną powierzchnię, powstałą po przejściu piły. Znacznie lepsze jest drewno czterostronnie strugane, gdyż jest gładsze, przez co bardziej odporne na ogień.

Sposób przyporządkowania klas sortowniczych do wytrzymałościowych wg NA2 do PN-EN 1995-1-1:2010 (wartości orientacyjne)
Gatunek drewna Grubość [mm] KW KS KG
Sosna zwyczajna ≥ 22 C35 C24 C20
Świerk pospolity C30 C24 C18
Jodła pospolita C22 C18 C14
Modrzew europejski C35 C30 C24

Jaka więźba dachowa - rodzaje

Jest kilka podstawowych rodzajów więźby dachowej. Wybór zależy od rozpiętości dachu i nachylenia jego połaci.

Krokwiowa – rozpiętość dachu do 6 m i nachylenie połaci powyżej 40°. Nie występują tu żadne podpory pośrednie (konstrukcja opiera się jedynie na murłatach), co zapewnia całkowicie wolną przestrzeń poddasza. Duży nacisk wywierany na ścianki kolankowe zmusza do ograniczania ich wysokości i stosowania wzmocnień, np. żelbetowymi słupkami lub wieńcem, opasującym ściany na wysokości zamocowania murłat.

Krokwiowo-jętkowa – stosowana dla dachu o rozpiętości do 8,5 m. Na ok. 2/3 wysokości dachu krokwie spinają jętki (patrz słowniczek).

Więźba krokwiowa jest najprostsza Krokwiowo-jętkowa więźba jest często spotykana w domach jednorodzinnych
 Więźba krokwiowa jest najprostsza  Krokwiowo-jętkowa więźba jest często spotykana w domach jednorodzinnych

Płatwiowa – rozpiętość dachu powyżej 8 m i małe pochylenie połaci. Krokwie opierają się na płatwi kalenicowej – belce biegnącej wzdłuż kalenicy. Płatew podpierana jest w pewnych odstępach przez słupy (stolce). Niekiedy zamiast na stolcach, płatew spoczywa na wewnętrznej ścianie nośnej wzniesionej w osi domu.

Płatwiowo-kleszczowa – ta więźba może podtrzymywać dachy o rozpiętości 12-16 m. Łączy konstrukcję krokwiowo-jętkową z płatwiową. Dwie lub trzy płatwie, podparte słupami, dzielą dach na równe części. Dodatkowe zwiększenie nośności krokwi zapewniają kleszcze. Niekiedy w celu zwiększenia sztywności konstrukcji dodaje się miecze.

Płatwiowa więźba jest stosowana przy dachach o niezbyt stromej połaci Więźba płatwiowo-kleszczowa także jest często spotykana, ale nadaje się do domów większych
 Płatwiowa więźba jest stosowana przy dachach o niezbyt stromej połaci  Więźba płatwiowo-kleszczowa także jest często spotykana, ale nadaje się do domów większych

Kratownicowa – stosowana przy rozpiętości dachu powyżej 12 m.

Zamiast krokwi, płatwi, słupów itp. są tu wiązary kratowe (kratownice, dźwigary). Najczęściej wykonuje się je z desek łączonych przy pomocy płytek kolczastych. Wadą kratownic jest to, że nie można wykorzystać poddasza do celów użytkowych.

Więźba wieszakowa jest stosowana tam, gdzie nie ma możliwości oparcia słupów na stropie
 Więźba wieszakowa jest stosowana tam, gdzie nie ma możliwości oparcia słupów na stropie

Wieszakowa – ta więźba jest stosowana w przypadku dachów o rozpiętości do 12 m, gdy nie można wesprzeć konstrukcji na słupach ze względu na brak wystarczająco wytrzymałego oparcia dla nich na stropie.

W domach jednorodzinnych najczęściej stosuje się więźbę krokwiowo-jętkową i płatwiowo kleszczową.

Więźba dachowa z fabryki

Przygotowywanie elementów więźby dachowej na placu budowy powoduje powstawanie sporych niekiedy odpadów drewna. Więźba prefabrykowana obliczana jest komputerowo i przygotowywana u producenta - Dzięki temu nie ma odpadów.

Dodatkową zaletą takiego rozwiązania jest bardzo duża dokładność wymiarów, gdyż proces docinania i łączenia elementów jest w zakładzie produkcyjnym sterowany komputerowo.

Tak powstaje więźba w fabryce
Tak powstaje więźba w fabryce
(fot. Kronopol)

Dzięki temu można uzyskać dach o całkowicie równych połaciach. Elementy są łączone nie na gwoździe lecz na płytki stalowe, tzw. kolczaste, wbijane z dużą siłą za pomocą prasy. Tak przygotowana więźba może być zamontowana na budynku jednorodzinnym w ciągu 2-3 dni.

Jeszcze większym ułatwieniem będzie zamówienie paneli, z których można zestawić konstrukcję więźby. Panele składają się z krokwi połączonych łatami. Mogą być odeskowane lub pokryte płytami drewnopodobnymi (sklejka, płyta wiórowa). Poszczególne panele łączy się między sobą, skręcając sąsiadujące krokwie nierdzewnymi śrubami.

Najwyższy stopień prefabrykacji to dwa panele połączone ze sobą zawiasami w miejscu kalenicy. Złożone pary paneli przewozi się na plac budowy i montuje, opierając ich doły na murłatach.

Dachy o takiej konstrukcji mogą mieć rozpiętość do 10 m. Rozwiązanie takie jest przede wszystkim stosowane w domach drewnianych o konstrukcji szkieletowej.

aktualizacja: 2013-09-24
Warto wiedzieć dodatkowo:

Dodaj komentarz

Zdaniem naszych Czytelników

świetny artykuł, tylko ja jako laik skąd mam wiedzieć, mam dobrą więźbę ? Będę niebawem stał przed zakupem i czytam, czytam, ale im więcej wiedzy tym większy mętlik się pojawia. Może warto troszkę mniej brać na siebie i bardziej ufać fachowcom ? Robiłem już remont domu, ale jego budowa powiedzmy od podstaw to co innego.
Tak czy inaczej dziękuję za kolejną dawkę wiedzy, na pewno się przyda i ją spożytkuję.

Gość: Karol

01 Wrz 2014, 10:09

czy ktoś może mi powiedzieć jak fachowo nazywa się urządzenie które łączy płytki kolczasto-gwoździowe do konstrukcji dachowych..

Gość: :-))

26 Lut 2012, 13:15

chciałem tamtędy rozprowadzać wentylacje i inne instalacje, ale porównując ceny to murowana będzie tańsza

vip42

29 Maj 2011, 19:38

Pokaż wszystkie komentarze Chcesz wiedzieć więcej - zajrzyj na Forum.BudujemyDom.pl
Dachówka Romańska BRAAS obchodzi 60. urodziny
Dachówka Romańska BRAAS obchodzi 60. urodziny Dachówka Romańska BRAAS obchodzi w tym roku swoje 60. urodziny. Początkowo dystrybuowana w Polsce pod nazwą Frankfurter, przez dekady ulepszana, ...
Blachodachówka panelowa REGLE w ofercie Blachy Pruszyński
Blachodachówka panelowa REGLE w ofercie Blachy Pruszyński Blachodachówka panelowa REGLE to nowe pokrycie w ofercie Blachy Pruszyński dedykowane dla domów z bali, zajazdów i restauracji o charakterze regionalnym.
Systemy rynnowe StalGam - nowość w ofercie GAMRAT SA
Systemy rynnowe StalGam - nowość w ofercie GAMRAT SA GAMRAT SA wprowadził do oferty stalowe systemy rynnowe StalGam wykonane z wysokiej jakości szwedzkiej stali PRELAQ® RWS (Rain Water System), ...
Najbardziej znane marki
Rynny
Dachówki cementowe (betonowe)
Newsletter BudujemyDom.pl
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Miesięcznik Budujemy Dom - wersja elektroniczna gratis!
Zapisz się na bezpłatny newsletter BudujemyDom.pl, a otrzymasz najnowszy numer miesięcznika Budujemy Dom w wersji elektronicznej. Do rozdania mamy 50 egzemplarzy. Ty otrzymasz jeden z nich całkowicie za darmo.
Dlaczego warto się zapisać?
Aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego, porady budowlane, najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl, zapowiedź tematu tygodnia oraz raportu miesiąca dostępnego w serwisie w pełnej wersji.
x

Zamknij okno x
Newsletter
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe
informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Budujemy Dom - wersja elektroniczna gratis!
Zapisz się na bezpłatny newsletter BudujemyDom.pl, a otrzymasz najnowszy numer miesięcznika Budujemy Dom w wersji elektronicznej. Do rozdania mamy 50 egzemplarzy. Ty otrzymasz jeden z nich całkowicie za darmo.     
Dlaczego warto się zapisać?
- aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego;
- porady budowlane;
- najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl;
- zapowiedź tematu tygodnia oraz raportu miesiąca dostępnego w serwisie w pełnej wersji.
Zapisz się do newslettera
Klub Budujących Dom


Wymień się doświadczeniami i informacjami z innymi czytelnikiami budującymi własny dom

  • Polecamy również
    Czas na Wnętrze
  •  
    Vademecum Domu Energooszczędnego
  •  
    ABC Budowania
  •  
    Dom Polski
  •  
    Wnętrza
Wydanie tabletowe