Budujemy Dom
Przed budową / Domy pasywne / Artykuły

Wentylacja w domu energooszczędnym

Mechaniczna wentylacja z odzyskiem ciepła to jeden z najważniejszych elementów energooszczędnego budynku. Dzięki niej znacznie zmniejszymy zapotrzebowanie domu na ciepło i obniżymy rachunki za ogrzewanie, a gruntowy wymiennik ciepła, jeśli dodatkowo zdecydujemy się na jego ułożenie, latem będzie obniżał rachunki za prąd zużywany przez klimatyzację.

Wentylacja w domu energooszczędnym

Sposób wentylacji pomieszczeń w domu jest sprawą niezwykle istotną, ponieważ w bardzo dużym stopniu wpływa na straty energii. W budynku spełniającym obecne normy wymagane przez prawo, wentylacja grawitacyjna odpowiada za ponad 30% strat ciepła, w budynku energooszczędnym – o lepszej izolacji przegród – za ponad 50%. Dlatego w domach wznoszonych według standardów energooszczędnych konieczna jest instalacja minimalizująca te straty, czyli mechaniczna z odzyskiem ciepła (z rekuperatorem).

Przeczytaj także: Wentylacja mechaniczna a szczelność budynku. Czym jest wskaźnik n50?

Jak działa wentylacja z odzyskiem ciepła?

Idea wentylacji z rekuperatorem polega na kontrolowanym wyciągu i nawiewie powietrza połączonym z wymianą ciepła w centrali wentylacyjnej. Zaprojektowanie i wykonanie systemu nie jest łatwe, projektant musi przede wszystkim:

  • uwzględnić różne zapotrzebowanie na świeże powietrze w poszczególnych pomieszczeniach;
  • przewidzieć sposób rozprowadzenia i ukrycia kanałów (zwykle mają 100–160 mm średnicy bez izolacji);
  • obliczyć opory przepływu w poszczególnych odcinkach instalacji;
  • zaprojektować sposób wyciszenia (wentylatory oraz ruch strugi powietrza są źródłem hałasu);
  • znając charakterystykę systemu dobrać centralę o odpowiednich parametrach, dopasowaną do konkretnego budynku.

Choć profesjonalny projekt to wydatek minimum kilkuset złotych, nie warto z niego rezygnować, bo niefachowo zaprojektowana instalacja, za którą zapłacimy przynajmniej kilkanaście tysięcy będzie pracować źle. Jeżeli myślimy zaś o dofinansowaniu z NFOŚiGW, taki projekt będzie niezbędny. Najlepiej, jeżeli wentylacja mechaniczna zostanie przewidziana od razu, już na etapie tworzenia projektu budynku. Przeróbki, nawet na etapie stanu surowego, będą kłopotliwe, głównie ze względu na rozprowadzenie kanałów. Ponadto w większości domów w stanie surowym są już kominy wentylacyjne, zupełnie niepotrzebne przy wentylacji mechanicznej.

Zasada działania centrali wentylacyjnej z wymiennikiem ciepła
Zasada działania centrali wentylacyjnej z wymiennikiem ciepła

Jak prowadzić przewody wentylacyjne?

Dobór przewodów wentylacyjnych powinien uwzględniać wymagane przekroje, opory przepływu, sposób i miejsce ich prowadzenia. Średnice przewodów muszą być zgodne z projektem. Zastosowanie węższych, niż założył projektant, spowoduje na pewno zwiększenie oporów instalacji, a wskutek tego jej działanie może być zakłócone i zdecydowanie zwiększy się poziom szumów (będą się one potęgować u wylotu zbyt wąskiego anemostatu na końcu takiego przewodu).

Schemat rozprowadzanie przewodów wentylacyjnych, nawiewów oraz wywiewów w instalacji wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła.
Schemat rozprowadzanie przewodów wentylacyjnych, nawiewów oraz wywiewów w instalacji wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła.

Rzetelne firmy nie stosują do wentylacji długich odcinków rur karbowanych, tzw. fleksów (wygodnych w montażu, bo elastycznych), tylko gładkie, sztywne – droższe, ale znacznie mniej hałaśliwe, gdyż powietrze porusza się w nich z dużo mniejszymi oporami. Rury elastyczne są chętnie używane, bo są tanie i łatwo się je układa, gdyż dostosowują się do wymiarów i kształtu miejsca, lecz powodują zwiększone opory przepływu, nie da się ich czyścić, bo mają nierówną powierzchnię, zdarza się też, że pękają w trakcie eksploatacji. Zlokalizowanie nieszczelności i naprawa przewodów jest kłopotliwa, jeśli są zabudowane. Dlatego przewody elastyczne można stosować jedynie na krótkich odcinkach na podłączeniach anemostatów i kratek wentylacyjnych oraz rekuperatora.

Rury wyposażane są w przepustnice, umożliwiające regulację przepływu powietrza, sterowane ręcznie bądź automatycznie. Funkcję sterującą pełnią także anemostaty, zamykające wyloty i wloty. Rury wentylacyjne mogą być prowadzone w szachtach instalacyjnych, podwieszane pod sufitem lub układane na stropie. Lokalizacja wylotów ma gwarantować równomierną wymianę powietrza w całym pomieszczeniu, przy jednoczesnym zapewnieniu komfortu cieplnego przebywającym w nim domownikom.

Najbardziej kłopotliwą częścią projektowania jest wyznaczenie tras kanałów wentylacyjnych. Przeważnie układa się je:
 
1) na podłodze wyższej kondygnacji
Kanały wentylacyjne ułożone na podłodze wyższej kondygnacji
(fot. Wolf)
Kanały wentylacyjne ułożone na podłodze wyższej kondygnacji
(fot. Went-Dom)
 
2) na strychu
Kanały wentylacyjne ułożone na strychu
(fot. Pro Vent)
 
3) w piwnicy
Kanały wentylacyjne ułożone w piwnicy
(fot. Went-Dom)

Jaką centralę wybrać?

Centrala wentylacyjna powinna spełniać niezbędne wymagania, wynikające z projektu całej instalacji wentylacyjnej. Jest jej integralną częścią, wprawdzie istotną i kosztowną, ale funkcjonuje jako część całego układu. Dlatego najlepiej, jeżeli doboru konkretnego modelu urządzenia ostatecznie dokonamy po konsultacji z projektantem instalacji. Sprawdzi on czy wszystkie wymagane parametry są odpowiednie.

Centrala wentylacyjna z wymiennikiem przeciwprądowym Centrala wentylacyjna z wymiennikiem krzyżowym
a) fot. Istpol b) fot. Pro-Vent
Centrala wentylacyjna z wymiennikiem obrotowym W centralach wentylacyjnych występują rozmaite typy wymienników: przeciwprądowe (a); krzyżowe (b); obrotowe (c). Jednak ostatecznie ważne są parametry centrali jako całości, a nie sam wymiennik.
c) fot. Iglotech

Przy wstępnej selekcji centrali powinniśmy zwrócić uwagę na kilka jej najważniejszych parametrów:

  • wydajność – czyli przepływ powietrza – jest najważniejszym parametrem urządzenia. Od niego zależy czy wymiana powietrza będzie wystarczająca. Wydajność nie jest wielkością stałą – im większe opory przepływu będą musiały pokonać wentylatory w samej centrali oraz w kanałach, tym przetłoczą mniej powietrza. Zdolność do pokonania oporów przepływu nosi nazwę sprężu (jeżeli spręż rośnie to wydajność spada). Wykresy lub tabele pokazujące zależność pomiędzy tymi parametrami powinien umieścić w dokumentacji każdy producent. Brak tych danych to poważny sygnał ostrzegawczy.

Przyjmuje się, że w typowym domu jednorodzinnym wydajność nominalna ma wynosić przynajmniej 200 m3/h, spręż zaś powinien mieć wartość ok. 150 Pa – jednak faktyczne wartości, w konkretnej instalacji, mogą być znacząco inna;

  • sprawność odzysku ciepła – to często parametr podawany w zawyżonych wartościach, np. 95%, które urządzenie osiąga, ale tylko w ściśle określonych warunkach laboratoryjnych, a te mają niewiele wspólnego z panującymi w domowej instalacji. Sprawność zmienia się bowiem wraz ze zmianą temperatury na zewnątrz i w budynku, wydajności centrali oraz wilgotności powietrza. Ponadto sprawność całej instalacji to nie to samo co sprawność centrali wentylacyjnej czy samego wymiennika ciepła.

Wymagania NFOŚiGW zawierają jedynie sprawność wymiennika ciepła, zbadaną w specyficznych warunkach testowych. Rzeczywista sprawność odzysku ciepła – instalacji jako całości i przy zmiennych warunkach – będzie znacznie niższa. Orientacyjnie można przyjąć, że rzeczywista 70% sprawność będzie dobrym wynikiem, wobec bardzo wysokiej wymaganej sprawności samego wymiennika – 85%. W praktycznej eksploatacji różnica kilku procent może być nieodczuwalna, jeżeli więc nie ubiegamy się o dotację, nie traktujmy wyśrubowanej sprawności jako podstawowego kryterium wyboru. Dobrze zaś świadczy o producencie, jeżeli w dokumentacji udostępnia dane o sprawności odzysku ciepła i temperaturze powietrza nawiewanego w warunkach w jakich centrala najczęściej pracuje, np. od -15 do +10°C;

  • dodatkowe wyposażenie – w standardzie lub za dopłatą – może wpłynąć na decyzję o zakupie. Zasadnicze elementy centrali to wentylatory i wymiennik, ale jej pozostałe części też są ważne:

a) sterownik – do zmiany parametrów pracy centrali. Minimum to ręczna zmiana intensywności wentylacji. Jednak lepiej wybrać automatykę ze sterowaniem czasowym w cyklu dziennym albo tygodniowym. Takie są też minimalne wymagania NFOŚiGW. Możliwe jest również automatyczne sterowanie bypassem, ustawienie temperatury zadziałania grzałki itp.;

b) filtry powietrza – oczyszczają powietrze nawiewane oraz chronią wymiennik przez osiadaniem zanieczyszczeń zmniejszających jego sprawność. Wymagają systematycznej wymiany. Przed zakupem warto sprawdzić ich cenę, bo niektóre są bardzo drogie;

Przed kupnem urządzenia warto dopytać o koszt wymiany filtrów.
Przed kupnem urządzenia warto dopytać o koszt wymiany filtrów. W niektórych urządzeniach może on być znaczący. (fot. Wolf)

c) grzałka zapobiegająca oszronieniu wymiennika w czasie dużych mrozów;

d) grzałka – nagrzewnica powietrza nawiewanego do pomieszczeń – może być elektryczna lub wodna, połączona z instalacją c.o.;

e) obejście – bypass, po włączeniu którego powietrze omija wymiennik. Gdy na zewnątrz jest ciepło, stosowanie wymiennika nie ma sensu, zaś jego ominięcie pozwala ograniczyć zużycie prądu przez wentylatory;

  • głośność centrali i kanałów – to parametr wyjątkowo istotny, ale trudny do określenia z góry, bo zależy od sposobu wykonania instalacji jako całości. Najbardziej odczuwamy hałas dobiegający z kanałów nawiewnych, gdyż znajdują się one w pokojach i w sypialniach. Lepiej o tym pamiętać, bo niektórym osobom nawet lekki szum może zakłócać odpoczynek. Dźwięki słyszalne w pobliżu wlotów kanałów wyciągowych będą mniej dokuczliwe, bo znajdują się w kuchni i w łazienkach. Na ogół hałas w każdej instalacji da się wytłumić, ale to zadanie dla profesjonalisty. Szczególnie jest to ważne, jeżeli centrala znajduje się blisko sypialni.

Joanna Dąbrowska
fot. otwierająca: Pro-Vent

aktualizacja: 2017-04-20

Zdaniem naszych Czytelników

Zgadza się. Usunęliśmy akapit o dofinansowaniu NF 40 i NF 15. Dziękujemy za czujność

Redakcja

20 Kwi 2017, 08:47

Program dofinansowań NF 40 i NF 15 został zakończony w 2016 roku, więc dobrze by było pisać o tym co aktualne i odświeżyc swoja wiedze...

Gość czujny

20 Kwi 2017, 08:39

Widziałam ostatnio w Smolcu dom pasywny z pracowni Lipińscy, pierwszy raz na własne oczy zobaczyłam tego rodzaju dom i zrobił na mnie duże wrażenie. A czy ktoś z Was widział projekty domów pasywnych już jako gotowe domy? Pewnie w Polsce to dopiero zaczątek tego rodzaju budownictwa, ...

karmelowa

28 Cze 2011, 08:48

Pokaż wszystkie komentarze Chcesz wiedzieć więcej - zajrzyj na Forum.BudujemyDom.pl

Dodaj komentarz

Zadaj pytanie naszemu ekspertowi
 
RENEXPO® Poland 2017 - zbliża się siódma edycja targów poświęconych OZE
RENEXPO® Poland 2017 - zbliża się siódma edycja targów poświęconych OZE Targi Energii Odnawialnej i Efektywności Energetycznej już od kilku lat są miejscem spotkań specjalistów z branży, wymiany doświadczeń ...
Wienerberger prozentuje unikalną koncepcję domu energooszczędnego e4
Wienerberger prozentuje unikalną koncepcję domu energooszczędnego e4 Myśląc o budowie lub zakupie domu, współczesny inwestor poszukuje przede wszystkim komfortu, rozumianego jako połączenie bezpieczeństwa, ...
Konferencja EuroPOWER - podsumowanie
Konferencja EuroPOWER - podsumowanie Rozwój rynku energii w Polsce obejmuje wiele segmentów. Kluczowym jest zapewnienie oraz stałe podnoszenie poziomu bezpieczeństwa energetycznego. ...
Klub Budujących Dom


Wypełniaj ankiety i zbieraj punkty
na bezpłatną prenumeratę
i inne nagrody

  • Polecamy również
    Czas na Wnętrze Vademecum Domu Energooszczędnego ABC Budowania Dom Polski Wnętrza Twój Dom Twój Styl
Wydanie tabletowe
Budujemy Dom
Mamy dla Ciebie prezent!
Zapisz się do bezpłatnego newslettera BudujemyDom.pl i pobierz GRATIS elektroniczne wydanie miesięcznika "Budujemy Dom".
W każdy czwartek otrzymasz darmowy
poradnik budowlany, a w nim:
  • aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego,
  • porady budowlane,
  • najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl,
  • zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie
    w pełnej wersji.

Czas na wnętrze