Budujemy Dom
Przed budową / Domy pasywne / Artykuły

Wentylacja w domu energooszczędnym

Budując dom energooszczędny decydujemy się na stosowanie najnowszych technologii dotyczących konstrukcji ścian, okien, izolacyjności i szczelności budynku. Zapewnienie skutecznej wentylacji to aspekt w olbrzymiej większości wypadków pomijany całkowicie.

 Rekuperator
 (fot. www.rekuperatory.pl)

Rosnące coraz bardziej koszty energii oraz moda na zmniejszanie źródeł zanieczyszczenia środowiska to dwa najważniejsze powody, dla których przeciętny inwestor poważnie rozważa budowę domu energooszczędnego lub przynajmniej wybudowanie domu takiego, który zapewni jak najniższe późniejsze koszty jego użytkowania.

Pierwszym i najważniejszym warunkiem umożliwiającym uzyskanie wysokiej energooszczędności budynku jest jego doskonałe zaizolowanie.

Decydując się na nowoczesne rozwiązania konstrukcyjne i izolacyjne budynku należy bezwzględnie pamiętać o zapewnieniu w nim także skutecznej wentylacji!
Do wyboru są ściany jedno- i wielowarstwowe, izolacja dachu, folie paraizolacyjne… Ważny jest również dobór okien o odpowiednich parametrach przenikalności cieplnej oraz o odpowiedniej szczelności. Domy o bardzo wysokiej energooszczędności znane są jako tzw. domy Minergie.

Standardy domów Minergie opracowane w Szwajcarii kilkanaście lat temu stały się podstawą do opracowania ich niemieckiej wersji znanej jako tzw. „domy pasywne”. Ta ostatnia nazwa znana jest już w Polsce jako synonim domu o bardzo wysokiej energooszczędności.

Coraz więcej użytkowników izoluje i uszczelnia maksymalnie dom, aby już po stosunkowo krótkim czasie stwierdzić, że dom taki po prostu nie nadaje się do zamieszkania: na ścianach pojawia się pleśń i grzyb, okna stale pokryte są „rosą”, a atmosfera wewnątrz… przypomina zatęchłą, przegrzaną piwnicę.

Decydując się na nowoczesne rozwiązania konstrukcyjne i izolacyjne budynku należy bezwzględnie pamiętać o zapewnieniu w nim także skutecznej wentylacji! Poniżej przedstawiamy kilka podstawowych typów systemów wentylacyjnych.

Wentylacja grawitacyjna

To nadal najczęściej w Polsce spotykany system wentylacyjny. Jego działanie opiera się na zasadzie ruchu powietrza w pionowym przewodzie kominowym wywołanego przez różnicę temperatur pomiędzy wnętrzem budynku a środowiskiem zewnętrznym oraz różnicy ciśnień wywołanej ruchem powietrza. Dla jej skutecznego działania konieczne jest nie tylko zapewnienie istnienia drożnego przewodu kominowego z kratką na ścianie, ale także zapewnienie stałego dopływu powietrza z zewnątrz.

Dopływ powietrza z zewnątrz umożliwiają między innymi kratki ścienne umieszczane pod oknami lub nawiewniki okienne. Stosowane najczęściej w domach rozszczelnienia połaci okiennych, zwane „mikrowentylacją”, w większości wypadków nie zapewniają odpowiedniego dopływu powietrza. Przewód kominowy może usunąć na zewnątrz nawet kilkadziesiąt metrów sześciennych powietrza na godzinę, a przeciętna mikrowentylacja okienna dostarcza zaledwie kilka metrów sześciennych, zazwyczaj około 10-krotnie mniej.

Wentylacja grawitacyjna uniemożliwia skuteczną kontrolę ilości powietrza usuwanego ani jakiekolwiek filtrowanie powietrza.
Jest to zauważalne szczególnie w momencie „odwracania się ciągu” w łazienkowych kratkach wentylacyjnych, które zamiast usuwać zużyte powietrze na zewnątrz powodują nawiewanie zimnego powietrza.

Prawidłową pracę kratki wentylacyjnej spowoduje ponownie np. spore uchylenie okna w łazience. Warto również zauważyć, że dla dobrego samopoczucia (czyli odczuwania tzw. „komfortu klimatycznego”) w danym pomieszczeniu osoba dorosła potrzebuje około 40-60 m3 powietrza na godzinę.

Koszty. Wbrew pozorom dobrze wykonany system wentylacji grawitacyjnej nie jest systemem tanim. Koszt wymurowania tylko jednego komina wentylacyjnego o 3-5 przewodach wentylacyjnych to wydatek kilku tysięcy złotych w zależności od długości komina.

Wady i zalety. Wentylacja grawitacyjna jako rozwiązanie tradycyjne i traktowane jako „jedyne dopuszczalne”, przez olbrzymią większość majstrów budowlanych uznawana jest za najlepszą. Niestety – o ile sprawdzała się doskonale w domach budowanych w latach 20-tych czy 50-tych, pełnych dziur i nieszczelności zapewniających stały dopływ powietrza – przestaje działać w domach nowoczesnych, budowanych przy użyciu technologii opartych na wysokiej szczelności i izolacyjności.

W efekcie w większości domów dążących do uzyskania wysokiej energooszczędności zastosowanie wentylacji grawitacyjnej powoduje skutki uboczne w postaci silnego zagrzybienia ścian oraz bardzo wysokiej koncentracji różnych szkodliwych związków chemicznych, które nie są usuwane na zewnątrz przez nieskutecznie działający system wentylacyjny.

Wentylacja grawitacyjna uniemożliwia skuteczną kontrolę ilości powietrza usuwanego ani jakiekolwiek filtrowanie powietrza. Rozszczelnienia okien powodują również przedostawanie się do wnętrza mieszkań uciążliwego hałasu z zewnątrz, szczególnie w budynkach usytuowanych w centrach miast czy w pobliżu ruchliwych ulic.

 Rodzaje wentylacji: 

Wentylacja grawitacyjna   Wentylacja mechaniczna wyciągowa  3324
a) grawitacyjna, b) mechaniczna wyciągowa, c) mechaniczna nawiewno-wywiewna

Wentylacja wywiewna

Pomysł tego systemu zrodził się w wyniku chęci usprawnienia niedziałającej wentylacji grawitacyjnej. Zaczęto więc dodawać wentylatory wymuszające ruch powietrza oraz kanały usuwające zużyte powietrze z poszczególnych pomieszczeń budynku. Skuteczna praca takiego systemu zależna jest od dopływu prądu do wentylatora wywiewnego oraz zapewnienia dopływu świeżego powietrza z zewnątrz w ilości identycznej, jak ta, która usuwana jest przez wentylator wywiewny.

System wentylacji wywiewnej zapewni więc skuteczną wentylację i stosunkowo wysoki komfort klimatyczny, ale nie energooszczędność budynku.
Brak dopływu powietrza z zewnątrz (kratki podokienne, nawiewniki podokienne, mikrowentylacja) spowoduje obniżenie skuteczności działania systemu wentylacyjnego. Wentylator będzie kręcił się mieląc powietrze, ale nie usunie nic na zewnątrz, jeśli nie wyrównamy ciśnienia poprzez dopływ świeżego powietrza w innej części pomieszczenia.

Zastosowanie w łazience wentylatorka wspomagającego wywiew powietrza z łazienki, hybrydowej nasady kominowej wyposażonej w wentylator wyciągowy czy zainstalowanie w domu centralnego wentylatora wywiewnego to różne przykłady systemów wentylacji wyciągowej.

Koszty. Jest to system stosunkowo tani w montażu, składa się zazwyczaj z wentylatora lub kilku wentylatorów połączonych z prostym systemem wyciągowym powietrza. Niestety jest to również system bardzo drogi w eksploatacji: stałe usuwanie ogrzanego, zużytego powietrza na zewnątrz powoduje znaczny wzrost kosztów eksploatacyjnych budynku.

Wady i zalety. Wentylacja wywiewna jest stosunkowo tanim rozwiązaniem, zapewniającym dużo większą skuteczność wentylacji niż wentylacja grawitacyjna. Niestety wysoka skuteczność pracy systemu powoduje również ucieczkę sporej ilości ciepłego powietrza na zewnątrz.

Rozwiązanie takie nie powinno być praktycznie brane pod uwagę w przypadku chęci wybudowania domu energooszczędnego – w domu energooszczędnym straty ciepła generowane przez dach, ściany, podłogę i okna łącznie to maksymalnie około 20% do 30% całkowitych strat ciepła budynku.

Pozostałe 70 do 80% strat ciepła generowana jest przez system wentylacyjny. W domach konstruowanych jeszcze około 10-15 lat temu ten stosunek strat był dokładnie odwrotny. System wentylacji wywiewnej zapewni więc skuteczną wentylację i stosunkowo wysoki komfort klimatyczny, ale nie energooszczędność budynku.

 Wentylacja wywiwna  Wentylacja nawiewno-wywiewna
Schemat domowego systemu wentylacji wywiewnej, opartego na centralnym wentylatorze wywiewnym.  Uproszczony schemat systemu wentylacji nawiewno-wywiewnej z rekuperatorem

 

Wentylacja nawiewno-wywiewna

System nawiewno-wywiewny zapewnia stałe dostarczanie do budynku oraz jednoczesne usunięcie z budynku takiej ilości powietrza, która gwarantuje skuteczność wentylacji oraz wysoki komfort klimatyczny. Olbrzymia większość domowych systemów wentylacyjnych tego typu działa w oparciu o centralę wentylacyjną nawiewno-wywiewną z odzyskiem ciepła, zwaną w Polsce potocznie rekuperatorem (choć słowo rekuperator oznacza w rzeczywistości jedynie wymiennik ciepła umieszczony wewnątrz centrali wentylacyjnej).

 Nawiewniki ścienne
 Nawiewniki ścienne.
(fot. PPHU Eureka)

System ten pozwala nie tylko na skuteczne usunięcie z pomieszczeń powietrza zużytego oraz nadmiaru wilgoci, ale także stałe dostarczanie odpowiedniej ilości świeżego, ogrzanego powietrza. Ogrzewanie następuje w wymienniku ciepła umieszczonym w centrali wentylacyjnej – strumienie powietrza mijając się przekazują sobie energię, nie mieszając się ze sobą.

 Układ taki działa w dwie strony – zimą zapewnia odzysk ciepła z powietrza usuwanego, latem następuje tzw. „odzysk chłodu”, zabezpieczający dom przed szybkim przegrzewaniem się. Podstawową zasadą w takiej instalacji jest wykonanie wywiewów z pomieszczeń o większej wilgotności – takich jak ubikacja, łazienka czy kuchnia oraz wykonanie nawiewów do salonu, sypialni, jadalni czy gabinetu.

Optymalnym rozwiązaniem jest zaplanowanie systemu wentylacji z odzyskiem ciepła na etapie projektowania domu.
Bardzo ważne jest odpowiednie zbilansowanie instalacji: ilość powietrza nawiewanego i wywiewanego powinna być identyczna. Ponadto powinien zostać zachowany swobodny przepływ powietrza pomiędzy poszczególnymi pomieszczeniami w budynku: drzwi muszą być wyposażone w odpowiednie otwory lub podcięte na ok. 1-1,5cm.

System wentylacji nawiewno-wywiewnej może zostać wyposażony dodatkowo w gruntowy wymiennik ciepła, czyli system pozwalający na dodatkowe wstępne ogrzanie powietrza zimą oraz przyjemne schłodzenie latem. Zazwyczaj jest to rura o długości kilkudziesięciu metrów umieszczona w ziemi, na głębokości ok. 1,5-2 m.

 Rekuperator
 "Sercem" systemu wentylacji z odzyskiem ciepła jest rekuperator – tu z najbardziej popularnym wymiennikiem krzyżowym. (fot. Went-Dom)

Powietrze czerpane do budynku zimą po przejściu przez GWC ogrzewa się do temperatury dodatniej, obniżając dodatkowo koszty ogrzewania. Latem, podczas upałów dobrze wykonany gruntowy wymiennik ciepła pozwala na schłodzenie powietrza wchodzącego do budynku z +32 do nawet +16 stopni! I to bez konieczności dodatkowego zużycia energii – pracą GWC steruje wyłącznie rekuperator.

Koszty. Ze względu na konieczność zakupu samego rekuperatora (kosztującego od kilku do kilkunastu tysięcy zł), zastosowania rozbudowanego systemu wentylacyjnego oraz konieczność zaizolowania przewodów wentylacyjnych system ten jest rozwiązaniem stosunkowo drogim w zakupie, powoduje jednak najskuteczniejsze obniżenie kosztów ogrzewania domu.

Warto wspomnieć, iż optymalnym rozwiązaniem jest zaplanowanie systemu wentylacji z odzyskiem ciepła na etapie projektowania domu. Skróci się wówczas znacznie czas zwrotu inwestycji.

W Polsce parametrów sprawności rekuperatorów nikt nie kontroluje.
Wady i zalety. Podstawowe zalety to skuteczna praca systemu wentylacyjnego niezależna od warunków zewnętrznych czy nieszczelności budynku. Co więcej – najskuteczniej tego typu system wentylacyjny działa w budynkach całkowicie szczelnych, zapewniając stałą wymianę powietrza poprzez system kanałów nawiewnych i wywiewnych.

Rekuperatory najnowszej generacji pozwalają na odzyskanie nawet ponad 90% ciepła. Dobrze wykonany system wentylacyjny oparty na rekuperatorze pozwoli na obniżenie kosztów ogrzewania nawet o ponad 60% w porównaniu z identycznym budynkiem wyposażonym w sprawnie działającą wentylację grawitacyjną. By być pewnym oszczędności warto wykonać audyt energetyczny projektowanego czy budowanego domu – może okazać się, że dzięki zastosowaniu odpowiedniej izolacji oraz odpowiedniej klasy rekuperatora możliwe jest znaczne obniżenie kosztów ogrzewania budynku.

 Wymiennik krzyżowy
 Zasada działania wymiennika krzyżowego


Wadą systemu wentylacyjnego z rekuperatorem jest jego stosunkowo duży koszt. Kolejna wada to brak odpowiedniej wiedzy fachowej – na polskim rynku jest to produkt stosunkowo nowy, przez co spora część tzw. „fachowców” żeruje na niewiedzy klientów, montując systemy wadliwe, pozbawione jakiejkolwiek dokumentacji technicznej, oparte na urządzeniach o bardzo niskiej jakości lub o fatalnych parametrach odzysku ciepła.

W Polsce parametrów sprawności rekuperatorów nie kontroluje nikt – ta wielkość deklarowana jest w olbrzymiej większości wypadków wyłącznie przez producentów i w związku z tym zazwyczaj znacznie zawyżona. Warto zauważyć, że sprawność nawet najgorszego rekuperatora dla warunków laboratoryjnych, przy minimalnych przepływach powietrza wynieść może grubo ponad 90%, jednak w warunkach rzeczywistych nie przekroczy np. 45%.

Stąd decydując się na zakup warto zwrócić uwagę, czy oferent dysponuje pomiarami wykonanymi przez niezależne laboratorium na podstawie odpowiednich europejskich norm (w Niemczech niezależną certyfikację wykonuje TUV), czy jedynie deklaracją producenta zawartą w jego katalogu.

Warto zauważyć, że sprawność nawet najgorszego rekuperatora wyposażonego w wymiennik krzyżowy o nominalnej sprawności maksymalnej wynoszącej 65%, w warunkach laboratoryjnych, zachowując minimalne przepływy powietrza, może wynieść nawet grubo ponad 90%. Producenci często podają taką właśnie wartość reklamując swoje urządzenia. Jednak w warunkach rzeczywistych jego realna sprawność nigdy nie przekroczy np 45%.

Maciej Kosowski
aktualizacja: 2009-10-02

Dodaj komentarz

Zdaniem naszych Czytelników

Widziałam ostatnio w Smolcu dom pasywny z pracowni Lipińscy, pierwszy raz na własne oczy zobaczyłam tego rodzaju dom i zrobił na mnie duże wrażenie. A czy ktoś z Was widział projekty domów pasywnych już jako gotowe domy? Pewnie w Polsce to dopiero zaczątek tego rodzaju budownictwa, ...

karmelowa

28 Cze 2011, 08:48

dzieki za art, przydal sie...

Gość: student

07 Mar 2011, 23:03

Minimalna, tzw. higieniczna wymiana powietrza poprzez wentylację, w przeciętnym domu (4 osoby) nie powinna być mniejsza niż 100m3/h. Średnia temperatura powietrza zewnętrznego w sezonie grzewczym (ok. 200 dni) wynosi ok. 0 st. C. Przy temperaturze w pomieszczeniach 20 st. C na podgrzanie ...

HenoK

26 Sie 2009, 07:11

Pokaż wszystkie komentarze Chcesz wiedzieć więcej - zajrzyj na Forum.BudujemyDom.pl
Zadaj pytanie naszemu ekspertowi
 
Konferencja EuroPOWER - podsumowanie
Konferencja EuroPOWER - podsumowanie Rozwój rynku energii w Polsce obejmuje wiele segmentów. Kluczowym jest zapewnienie oraz stałe podnoszenie poziomu bezpieczeństwa energetycznego. ...
Polska Nagroda Innowacyjności 2015 dla Lipińscy Domy
Polska Nagroda Innowacyjności 2015 dla Lipińscy Domy Podczas Polskiego Kongresu Przedsiębiorczości, który odbył się w dniach 6-7 listopada 2015 r. w Łodzi, firma Lipińscy Domy Biuro Projektowe ...
Mitsubishi Electric przybliża założenia Dyrektywy ErP
Mitsubishi Electric przybliża założenia Dyrektywy ErP 26 września 2015 roku w całej Unii Europejskiej zaczęło obowiązywać nowe rozporządzenie Dyrektywy ErP, które dopuszcza wprowadzania na ...
Zamknij okno x
Newsletter
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe
informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Budujemy Dom - wersja elektroniczna gratis!
Zapisz się na bezpłatny newsletter BudujemyDom.pl, a otrzymasz najnowszy numer miesięcznika Budujemy Dom w wersji elektronicznej.     
Dlaczego warto się zapisać?
W każdy czwartek otrzymasz darmowy poradnik budowlany na swój email, a w nim:
- aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego;
- porady budowlane;
- najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl; - zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie w pełnej wersji.
Zapisz się do newslettera
Klub Budujących Dom


Wypełniaj ankiety i zbieraj punkty
na bezpłatną prenumeratę
i inne nagrody

  • Polecamy również
    Czas na Wnętrze Vademecum Domu Energooszczędnego ABC Budowania Dom Polski Wnętrza Twój Dom Twój Styl
Wydanie tabletowe
Newsletter BudujemyDom.pl
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Miesięcznik Budujemy Dom - wersja elektroniczna gratis!

Zapisz się na bezpłatny newsletter BudujemyDom.pl, a otrzymasz najnowszy numer miesięcznika Budujemy Dom w wersji elektronicznej.

Dlaczego warto się zapisać?
W każdy czwartek otrzymasz darmowy poradnik budowlany na swój email, a w nim: aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego, porady budowlane, najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl, zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie w pełnej wersji.
x