Budujemy Dom
Przed budową / Domy pasywne / Artykuły

Standardy energetyczne budynków - co to takiego?

Standard energetyczny określa maksymalny dopuszczalny poziom zużycia przez budynek energii pierwotnej, końcowej albo użytkowej. Wyrażany jest najczęściej w kWh/(m2·rok). Może być narzucony przez przepisy prawne (WT 2017, WT 2021) lub zdefiniowany przez twórców danej technologii - np. standard budynku pasywnego, lub instytucje finansujące - np. standard NF 15.

Standardy energetyczne budynków - co to takiego?

Wbrew pozorom wybór wskaźnika, jakim charakteryzuje się standard energetyczny, ma znaczenie. Na przykład wskaźnik energii użytkowej, jako podstawa określania standardu energetycznego, zakłada, że oszczędność energii osiąga się głównie przez działanie na konstrukcję budynku, a w zasadzie przez maksymalizację izolacyjności cieplnej jego przegród, optymalne wykorzystanie zysków słonecznych i bytowych oraz ograniczenie strat ciepła w systemie wentylacji.

Przyjęcie wskaźnika energii końcowej, jako podstawy klasyfikacji energetycznej budynków, daje przyszłemu użytkownikowi informację o przewidywanym rzeczywistym zużyciu nośników energii - takim, jakie prawdopodobnie zobaczy na fakturze, np. za energię elektryczną i gaz.

Z kolei przy przyjęciu wskaźnika EP (nieodnawialnej energii pierwotnej), jako podstawy określania standardu energetycznego budynków, preferowane są rozwiązania instalacyjne w budynku jako źródło oszczędności energii pierwotnej. W tym przypadku szczególne znaczenie ma zastosowanie odnawialnych źródeł energii lub zaopatrzenie budynku w ciepło z sieci ciepłowniczych, gdzie ten nośnik energii wytwarza się w wysokosprawnych procesach połączonych z produkcją energii elektrycznej.

Zależność między energią użytkową, końcową i pierwotną
Rys. 1. Zależność między energią użytkową, końcową i pierwotną

Na rysunku nr 1 pokazujemy zależność pomiędzy energią użytkową, końcową i pierwotną. Natomiast w tabeli nr. 1 podajemy klasyfikację standardów energetycznych w oparciu o kryterium energii użytkowej EU.

Tabela 1. Klasyfikacja energetyczna budynków, według Stowarzyszenia na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju.
Symbol standardu
energetycznego
Nazwa standardu
energetycznego budynku
Wskaźnik energii użytkowej EU
[kWh/(m2·rok)]
A++ Zeroenergetyczny ≤10
A+ Pasywny do 15
A Niskoenergetyczny 15-45
B Energooszczędny 45-80
C Średnio energooszczędny 80-100
D Średnio energochłonny 100-150
E Energochłonny 150-250
F Wysoko energochłonny ponad 250

W artykule tym przyjrzyjmy się bliżej budynkom najwyższych trzech klas energetycznych, sklasyfikowanych przez Stowarzyszenie na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju. Zacznijmy od domu niskoenergetycznego.

Dom niskoenergetyczny

Dom niskoenergetyczny to budynek, którego wskaźnik energii użytkowej nie przekracza 45 kWh/(m2·rok). Jeszcze do niedawna odpowiadał mu standard NF 40 w programie wspierania budownictwa energooszczędnego przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Niestety, NFOŚiGW wycofał się z finansowania tego programu, więc nie można już skorzystać z dopłat do tego typu inwestycji. Ale pozostały wytyczne dla tego standardu, zatem można się na nich opierać, wznosząc swój niskoenergetyczny dom.

Dom pasywny

Domem pasywnym nazywamy budynek, którego roczne zapotrzebowanie na energię użytkową do ogrzania wynosi 15 kWh/m2. Oznacza to, że do ogrzania 1 m2 takiego domu wystarczy 1,5 l oleju opałowego lub 1 m3 gazu rocznie. Budynek pasywny w pewnym stopniu odpowiada standardowi NF 15 w byłym programie NFOŚiGW, więc - podobnie jak w przypadku NF 40 - możemy korzystać z dostępnych w Internecie wytycznych, dotyczących budowy w tym standardzie.

Istnieje też wiele opisów dobrych praktyk, gdyż w Polsce, w tym standardzie, postawiono już kilkaset domów. Budynek pasywny jest obiektem bardzo dobrze izolowanym (U < 0,15 W/(m²·K) dla wszystkich nieprzezroczystych przegród zewnętrznych oraz U < 0,80 dla okien i drzwi), szczelnym i wyposażonym w system wentylacji z odzyskiem ciepła, wykorzystującym ciepło z otoczenia (tzw. ciepło bytowe i zyski od promieniowania słonecznego), a także zbudowanym bez mostków termicznych. W takim budynku możemy niemal całkowicie zrezygnować z systemu centralnego ogrzewania.

Grzejniki mogą pojawić się jedynie w pomieszczeniach, w których wymagana jest temperatura wyższa o kilka stopni, czyli np. w łazienkach. W pozostałych wnętrzach wystarczy dogrzewanie powietrza wentylacyjnego. Ze względu na to, że w klasycznych domach pasywnych wskaźnik zapotrzebowania na energię pierwotną na wszystkie potrzeby budynku nie powinien przekraczać 120 kWh/m2 (rocznie), zaleca się stosowanie w nich efektywnego energetycznie oświetlenia i sprzętu AGD, RTV, IT najlepszych klas energetycznych (A+++).

Jaki standard energetyczny wybrać, gdy kupujemy dom od dewelopera lub na rynku wtórnym?

Wszystkie sprzedawane domy muszą mieć świadectwo charakterystyki energetycznej budynku. Przykładowe świadectwo
charakterystyki energetycznej (po prawej).

Aby wybrać dom energooszczędny na postawie
świadectwa charakterystyki energetycznej, należy:

  • sprawdzić, czy wskaźnik dla naszego domu na suwaku jest na zielonym polu, na lewo od wskaźnika dla aktualnych wymagań technicznych, np. WT 2017;
  • odczytać wartość wskaźnika EUco i porównać go z wartościami w tabeli 1.
Świadectwo charakterystyki energetycznej budynku.

Dom zeroenergetyczny i dodatnioenergetyczny

Dom zeroenergetyczny to budynek, który pokrywa zapotrzebowanie na energię z własnych (odnawialnych) źródeł, jest praktycznie samowystarczalny energetycznie. Domy tego typu są superszczelne i bardzo dobrze zaizolowane termicznie, maksymalnie wykorzystują bytowe i słoneczne zyski oraz odzysk ciepła z powietrza wentylacyjnego. Dzięki temu zapotrzebowanie na ogrzewanie jest na bardzo niskim poziomie. Budynek zeroenergetyczny teoretycznie nie wymaga dostarczenia energii elektrycznej ze źródeł konwencjonalnych.

Ogrzewanie, oświetlenie i sprzęt elektryczny zasilane są ze źródeł wewnętrznych domu. Ciągłość zaopatrzenia w energię powinny zapewnić systemy magazynujące ciepło lub energię elektryczną - produkowaną z energii promieniowania słonecznego lub energii wiatru.

Ponieważ technologie magazynowania energii są drogie i wciąż jeszcze eksperymentalne, a w warunkach polskich zapewnienie ciągłości dostaw energii z wiatru albo promieniowania słonecznego jest praktycznie niemożliwe, w budynkach takich, jako źródło ciepła, może być wykorzystywana również biomasa i biopaliwa. Spalanie lokalne biomasy wiąże się z dużym zanieczyszczeniem powietrza, szczególnie pyłami, dlatego należy mówić raczej o domach zeroenergetycznych netto niż o domach samowystarczalnych energetycznie.

Koncepcja domu zeroenergetycznego netto polega na tym, że projektujemy budynek o ekstremalnie niskim zapotrzebowaniu na energię użytkową, które to przez większość roku pokrywamy z OZE, a nadwyżki energii (zwłaszcza elektrycznej) w pewnych okresach oddajemy do sieci dystrybucyjnej.

W okresach (zimowych bądź nocnych), gdy produkcja własna energii nie jest wystarczająca na zaspokojenie potrzeb energetycznych domu, deficyt pokrywany jest z sieci dystrybucyjnej. Jeżeli w danym okresie rozliczeniowym (6 miesięcy lub rok), sprzedaż energii do sieci dystrybucyjnej pokrywa się z jej zakupem - mówimy, że budynek jest zeroenergetyczny netto.

Jeśli w okresie bilansowym budynek produkuje więcej energii, niż zużywa - mówimy o domu plusenergetycznym. Oczywiście, tego typu rozwiązania wciąż jeszcze są drogie inwestycyjnie i mało efektywne ekonomicznie, biorąc pod uwagę długi okres zwrotu. Wymagają zatem wsparcia przez specjalne fundusze albo systemy wsparcia, np. przez zakup energii produkowanej z tych źródeł po cenach gwarantowanych. Jednak obecnie w Polsce nie ma regulacji umożliwiających sprzedaż nadmiaru energii z małych, domowych instalacji. Jest jedynie możliwość bilansowego rozliczania energii zużytej oraz oddawanej do sieci.

Na potrzeby budownictwa prawie niezużywającego energii można zaadaptować praktycznie wszystkie typy konstrukcji wykorzystywane w budownictwie tradycyjnym. Możliwe jest więc wzniesienie domów w technologii szkieletu drewnianego, w konstrukcji murowanej, jak również żelbetowej monolitycznej lub wykonanej z prefabrykatów.

Budynki prawie niezużywające energii (pasywne, zeroenergetyczne itp.) mają trzy podstawowe zalety: są tanie w eksploatacji; są przyjazne dla środowiska naturalnego; gwarantują swoim mieszkańcom wysoką jakość środowiska wewnętrznego. Małe koszty eksploatacyjne wynikają z niewielkiego zużycia energii na cele grzewcze, przygotowanie c.w.u. i pracę urządzeń pomocniczych. Przyjazne dla środowiska naturalnego są niskoemisyjne źródła energii. Natomiast zastosowanie wentylacji mechanicznej przy dużej szczelności budynku pozwala na wykorzystanie filtrów powietrza, gruntowych wymienników ciepła (zapewniających chłód w lecie) oraz urządzeń dających możliwość sterowania wilgotnością powietrza wewnętrznego.

Przedstawiamy wymagania względem domu jednorodzinnego w standardzie WT 2017 i WT 2021. Czy łatwo osiągnąć wymagany w rozporządzeniu standard energetyczny?

Jakie warunki trzeba spełnić, by budować i żyć enegooszczędnie?

Aby zbudować i poprawnie eksploatować energooszczędny dom, również najwyższych klas (niskoenergetyczny, pasywny, zeroenergetyczny), należy spełnić kilka warunków:

  • znaleźć działkę budowlaną, pozwalającą na zorientowanie budynku w kierunku południowym oraz wykorzystanie naturalnych warunków terenowych (zagłębień, skarp, drzew itd.);

  • wykonać projekt architektoniczno-budowlany, który zapewni:
    - jak najlepszą termoizolacyjność wszystkich przegród zewnętrznych;
    - szczelność wszystkich przegród (podłóg, ścian, dachu, okien, drzwi zewnętrznych);
    - zastosowanie wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła;
    - wyeliminowanie mostków termicznych;
    - podział budynku na strefy termiczne;
    - zastosowanie energooszczędnego systemu grzewczego;
    - zastosowanie energooszczędnych systemów przygotowywania c.w.u.;
    - możliwość wykorzystywania biernego i aktywnego energii słonecznej;

  • wykonać budynek zgodnie z projektem i metodami zapewniającymi odpowiednią jakość prac budowlanych;

  • wyposażyć obiekt w energooszczędne urządzenia AGD, oświetlenie, zużywające wodę (baterie umywalkowe, wannowe, spłuczki WC itp.);

  • eksploatować budynek zgodnie z zasadami zarządzania energią.

Odpowiednie zarządzanie energią w domu jest bardzo ważne. Efekt jego poprawnego zaprojektowania i wykonania może być zaprzepaszczony, jeśli nie będzie poprawnie eksploatowany. W tym celu można wykorzystać różne systemy automatyzacji budynków (np. system inteligentnego budynku EIB/KNX), które w ostatnim czasie przeżywają dynamiczny rozwój.

Koszty osiągnięcia standardów dla budynków prawie niezużywających energii Jeszcze do niedawna koszty inwestycyjne dotyczące budynków pasywnych były szacowane w Polsce na poziomie około 25% wyższym, niż postawienie budynku według wówczas obowiązujących przepisów. Po wprowadzeniu od stycznia 2017 r. standardu WT 2017, relacje te znacznie się zmniejszyły. Obecnie można już spotkać kalkulacje i nawet oferty na domy energooszczędne w cenie domów typowych. Praktycznie jednak wciąż ceny takich budynków są o 10-15% wyższe niż te w standardzie WT 2017.

Dlaczego opłaca się inwestować w oszczędzanie?

Energooszczędne rozwiązania, choć nadal nie są tanie, to warte są zastosowania z wielu powodów:

  • cena tradycyjnych paliw (węgiel, gaz, ropa naftowa) prawdopodobnie będzie rosła ze względu na ich postępujące wyczerpywanie się (pomijając oczywiście okresowe polityczne zawirowania), natomiast będą spadać koszty zakupu urządzeń energetyki odnawialnej;

  • ze względu na zanieczyszczenie powietrza, w wielu obszarach wprowadza się zakaz używania tradycyjnych kotłów na paliwa stałe;

  • wymagania prawne dotyczące standardów energetycznych nowych budynków zbliżają się do standardów budynków pasywnych;

  • zapowiadany jest szybki rozwój e-mobilności w Polsce, co jest związane z domami plus energetycznymi, które mogą zasilać w tanią energię samochody elektryczne. Dlatego naprawdę warto inwestować w energooszczędny dom.

Dr inż. Arkadiusz Węglarz
Właściciel samodzielnie zbudowanego domu energooszczędnego
fot. otwierająca: Wienerberger

aktualizacja: 2017-07-21

Zdaniem naszych Czytelników

Ciekawe czy popyt na popelinę stawianą przez Pana \\\"Joozka\\\" z ekipką, wynika z notorycznych absencji na lekcjach matematyki w szkole podstawowej, czy to taka polska przekora. Często spotykam się z twierdzeniem: po co mi energooszczędny dom, co tam mi będą opowiadali. Szwagier ...

Gość Sebastian

01 Maj 2010, 09:22

Chcesz wiedzieć więcej - zajrzyj na Forum.BudujemyDom.pl

Dodaj komentarz

Zadaj pytanie naszemu ekspertowi
 
Wienerberger prozentuje unikalną koncepcję domu energooszczędnego e4
Wienerberger prozentuje unikalną koncepcję domu energooszczędnego e4 Myśląc o budowie lub zakupie domu, współczesny inwestor poszukuje przede wszystkim komfortu, rozumianego jako połączenie bezpieczeństwa, ...
Konferencja EuroPOWER - podsumowanie
Konferencja EuroPOWER - podsumowanie Rozwój rynku energii w Polsce obejmuje wiele segmentów. Kluczowym jest zapewnienie oraz stałe podnoszenie poziomu bezpieczeństwa energetycznego. ...
Polska Nagroda Innowacyjności 2015 dla Lipińscy Domy
Polska Nagroda Innowacyjności 2015 dla Lipińscy Domy Podczas Polskiego Kongresu Przedsiębiorczości, który odbył się w dniach 6-7 listopada 2015 r. w Łodzi, firma Lipińscy Domy Biuro Projektowe ...
Klub Budujących Dom


Wypełniaj ankiety i zbieraj punkty
na bezpłatną prenumeratę
i inne nagrody

  • Polecamy również
    Czas na Wnętrze Vademecum Domu Energooszczędnego ABC Budowania Dom Polski Wnętrza Twój Dom Twój Styl
Wydanie tabletowe
Budujemy Dom
Mamy dla Ciebie prezent!
Zapisz się do bezpłatnego newslettera BudujemyDom.pl i pobierz GRATIS elektroniczne wydanie miesięcznika "Budujemy Dom".
W każdy czwartek otrzymasz darmowy
poradnik budowlany, a w nim:
  • aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego,
  • porady budowlane,
  • najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl,
  • zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie
    w pełnej wersji.

Czas na wnętrze