Budujemy Dom
Instalacje / Instalacje elektryczne / Artykuły

Przewodnik po współczesnym oświetleniu

Kiedy wchodzimy do jakiegoś marketu i stajemy przed półkami zastawionymi nowoczesnymi źródłami światła do naszych mieszkań, często nie wiemy jak je nazwać, jak zapytać sprzedawcę, jak wytłumaczyć o co nam chodzi. Kiedyś były to żarówki albo świetlówki z podaną mocą i wszystko było proste. 

Teraz różne źródła mogą mieć gruszkowaty kształt żarówki, jednak instynktownie czujemy, że wiele z nich żarówkami nie jest, gdyż nic się w ich wnętrzu nie żarzy. Poza tym, na ich opakowaniach podawane są różne liczby, różne wielkości i znowu nie wiemy co one oznaczają. Aby zatem przybliżyć współczesną terminologię i chociaż w części rozwiać wątpliwości, prezentuję poniżej mały słowniczek o współczesnym nazewnictwie pojęć związanych z oświetleniem.

Przewodnik po współczesnym oświetleniu

Definicje źródeł światła

Lampa żarowa. Nazwa ogólna, oznaczająca lampę, w której źródłem światła jest cienki przewód rozżarzony na skutek przepływu prądu elektrycznego. Lampa taka może zawierać gazy, których obecność ma wpływ na proces żarzenia.

Żarówka. Jest to lampa żarowa, której żarnik umieszczony jest w bańce, w której panuje próżnia lub która jest wypełniona gazem obojętnym.

Żarówka halogenowa. Oznacza lampę żarową, w której żarnik wykonany jest z wolframu i umieszczony w bańce wypełnionej gazem z domieszką halogenu lub jego związków, Żarówka taka może być dostarczana z wbudowanym zasilaczem.

Żarówka halogenowa
fot. Osram

Lampa wyładowcza oznacza lampę (również ksenonową), w której światło wytwarzane jest w sposób bezpośredni lub pośredni za pomocą wyładowań elektrycznych w środowisku gazowym, w środowisku par metalu lub w mieszaninie kilku gazów i par.

Lampa fluorescencyjna oznacza lampę wyładowczą typu rtęciowego niskoprężnego, w której większość światła emitowana jest przez co najmniej jedną warstwę luminoforu w wyniku jej pobudzenia promieniowaniem ultrafioletowym powstałym w następstwie wyładowań. Lampy fluorescencyjne mogą być dostarczane w wykonaniu z wbudowanym statecznikiem.

Najpopularniejsza ostatnio lampa LED nie jest żadną "żarówką LED", takie jej określanie jest niepoprawne
Dioda elektroluminescencyjna (LED) oznacza źródło światła, w którego skład wchodzi element półprzewodnikowy zawierający złącze p-n wykonane z materiału nieorganicznego. Złącze to w stanie pobudzenia prądem elektrycznym emituje promieniowanie świetlne. Moduł LED oznacza zestaw bez trzonka obejmujący co najmniej jeden pakiet LED na płytce obwodów drukowanych. W skład zestawu mogą wchodzić elementy elektryczne, optyczne, mechaniczne i termiczne, interfejsy oraz osprzęt sterujący;

Lampa LED oznacza lampę zawierającą co najmniej jeden moduł LED. Taka lampa może posiadać trzonek.

Lampa LED
fot. Kanlux

Jakie parametry charakteryzują źródła światła, co one oznaczają?

Kiedyś sytuacja była prosta. "Setka" czyli żarówka o mocy 100 watów dawała więcej światła niż "sześćdziesiątka" i sporów tutaj nie było. Obecnie jednak, informacja o poborze mocy czynnej lampy LED praktycznie o niczym nam nie mówi. Jest tylko sygnałem wskazującym stopień zużywania energii elektrycznej, ale ta informacja nie przekłada się w sposób bezpośredni na ilość emitowanego światła! Musimy więc zapoznać się z różnymi określeniami, aby umieć czytać informacje podawane przez producentów na opakowaniach lamp LED.

Strumień świetlny - jest wielkością fotometryczną wyprowadzoną z mocy promienistej (strumienia energetycznego) poprzez ocenę promieniowania przy użyciu odbiornika dostosowanego do czułości widmowej oka ludzkiego przystosowanego do jasności.

Mówiąc "po ludzku", jest to ilość światła którą "daje" źródło światła.
Jednostką strumienia świetlnego jest lumen [lm].

Skuteczność świetlna źródła światła - jest wielkością określającą ilość strumienia świetlnego wypromieniowanego przez źródło do ilości mocy, którą to źródło pobiera.

Mówiąc "po ludzku", jest to ilość światła na jeden wat pobranej mocy.
Jednostką skuteczności świetlnej jest lumen na wat [lm/W].

Temperatura barwowa - jest miarą temperatury światła wysyłanego przez dane źródło odniesioną do ciała czarnego rozgrzanego do temperatury, dla której emituje ono promieniowanie o tej samej chromatyczności, co badane źródło.
Dla źródeł typu LED, świetlówka, itd. wyznacza się Temperaturę Barwową Najbliższą.

Mówiąc "po ludzku", jest to informacja o tym, jak "ciepłe" lub "zimne" jest światło.
Jednostką temperatury barwowej jest kelwin [K].

Natężenie oświetlenia (na powierzchnię) - jest to gęstość strumienia świetlnego padającego na daną powierzchnię.

Mówiąc "po ludzku", jest to informacja o tym, jak dużo światła pada nam na podłogę czy biurko - "jak jasno mamy w domu"
Jednostką natężenia oświetlenia jest luks [lx].

Przykładowe (wymagane) wartości natężenia oświetlenia:

  • Pozwala na rozpoznanie rysów twarzy – 20 lx 
  • Wykonywanie prostych czynności – 50 lx 
  • Optymalne warunki "pracy" - 200-300 lx 
  • Obsługa komputera, prace biurowe – 500 lx 
  • Na zewnątrz w słoneczny dzień natężenie oświetlenia sięga 100 000 lx

Wskaźnik oddawania barw (a nie współczynnik), precyzyjnie ogólny wskaźnik oddawania barw - Ra, z ang. CRI - jest liczbą z przedziału od 0 do 100. Określa, jak dobrze postrzegane są barwy oświetlonych przedmiotów (jak rzeczywiście wyglądać będą przedmioty oświetlone sztucznym światłem w stosunku do światła słonecznego).
Przyjmuje się, że żarówka (tradycyjna) ma wskaźnik oddawania barw równy 100.
Niestety, dla źródeł światła typu LED często jest obliczany i podawany mało dokładnie (zbyt mało próbek barwnych wybranych z atlasu Munsella).

Gwinty stosowane w praktyce to:

  • E40 – źródła dużej mocy (np. w lampach ulicznych) 
  • E27 – uniwersalny (np. żarówki domowe) 
  • E14 – mały (np. żarówki kulkowe, świecowe) 
  • E10 – źródła stosowane np. w latarkach

Inne, rzadziej spotykane definicje

Luminancja - danego punktu P na powierzchni widziana z danego kierunku jest ilorazem elementarnej światłości dla nieskończenie małej powierzchni (powierzchni elementarnej) punktu P w tym samym kierunku oraz pola powierzchni pozornej elementarnego otoczenia punktu P z danego kierunku. Opisuje miarę wrażenia wzrokowego danej powierzchni (świecącej samoistnie bądź przez odbicie światła padającego na tę powierzchnię), jakie odbiera ludzkie oko, patrząc z danego kierunku. 

Mówiąc "po ludzku", jest to jaskrawość danego źródła światła (czy powierzchni). Przykładem jest rozpalony żarnik żarówki - "to takie bardzo jasne". Jednostką luminancji jest kandela na metr kwadratowy [cd/m2].

Światłość - określana jest jako iloraz elementarnego strumienia świetlnego, wypromieniowanego przez elementarną powierzchnię w nieskończenie małym kącie przestrzennym (wnętrze nieskończenie małego stożka), obejmującym dany kierunek i zamykający go w obszarze kąta bryłowego (nieskończenie małego stożka).

Mówiąc "po ludzku", jest to ilość światła w danym kierunku. na zasadzie świecenia latarką w dowolne miejsce.
Jednostką światłości jest kandela [cd].

Inkadescencja - jest to określenie typu źródła wytwarzającego światło na zasadzie przemian i oddziaływań cieplnych (termicznych).
Przykładami są: żarówka, pochodnia, itd.

Luminescencja - jest określeniem wszystkich innych źródeł wytwarzających światło nie pochodzące z przemian i oddziaływań cieplnych (innych niż inkadescencyjne).
Przykładami są: świetlówka(fluorescencja), LED (elektroluminescencja).

Olśnienie - jest to przebieg (stan) procesu widzenia, przy którym występuje odczucie niewygody lub zmniejszenie zdolności rozpoznawania przedmiotów czy jedno i drugie, w wyniku niewłaściwego rozkładu luminancji lub niewłaściwego zakresu luminancji albo nadmiernych kontrastów w przestrzeni lub w czasie.
Rozpoznajemy trzy rodzaje olśnienia: przeszkadzające, przykre, oślepiające.

Mówiąc "po ludzku", jest to efekt przy którym mrużymy oczy, "widzimy mroczki".

Zakresy barw widmowych światła:

  1. przedział o długości fali: 380 – 440 nm odpowiadający barwie fioletowej, 
  2. przedział o długości fali: 440 – 490 nm odpowiadający barwie niebieskiej, 
  3. przedział o długości fali: 490 – 560 nm odpowiadający barwie zielonej, 
  4. przedział o długości fali: 560 – 590 nm odpowiadający barwie żółtej, 
  5. przedział o długości fali: 590 – 630 nm odpowiadający barwie pomarańczowej, 
  6. przedział o długości fali: 630 – 780 nm odpowiadający barwie czerwonej. 

(dla każdego człowieka, powyższe wrażenia dla danej długości fali, mogą się nieco różnić)

Nie należy utożsamiać barwy światła z kolorem, który jest jedynie cechą materiałową, zależną od spektrum światła na nie padającą.

Wymienione wyżej pojęcia a także inne, bardziej specjalistyczne, zawiera rozporządzenie Komisji Europejskiej (UE) nr 1194/2012 z dnia 12 grudnia 2012 roku w sprawie wykonania dyrektywy 2009/125/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla lamp kierunkowych, lamp z diodami elektroluminescencyjnymi i powiązanego wyposażenia.

Stanisław Liberski
fot. otwierająca: sentidocomun/pixabay.com

aktualizacja: 2016-09-27

Dodaj komentarz

Zadaj pytanie naszemu ekspertowi
 

Gdzie zaplanować gniazdka wtyczkowe?

Inwestor i użytkownik obiektu nie powinien zaprzątać sobie głowy podziałem całej instalacji gniazdek na obwody, to zadanie dla projektanta instalacji który wie, że istnieje obowiązek indywidualnego zasilania odbiorników o mocy powyżej 2 kW, zaś doświadczenie podpowiada mu oddzielenie szczególnie ważnych gniazdek od tych pozostałych.

topowe produkty

Spotline: Światło w komplecie, czyli Tenora

Światło nad stół do oświetlenia miejsca, relaksujące światło z boku czy z narożnika pokoju zdecyduje o atmosferze pomieszczenia, w którym będziemy przebywać. Lampy z białym kloszem otulą wnętrze ciepłym światłem, a lampy czarne będą mocnym akcentem. Wszystkie lampy z serii Tenora mają klosze o strukturze delikatnej kratki wykonane z tej samej tkaniny - najwyższej jakości, odpornej na odbarwianie czy blaknięcie pod wpływem promieni słonecznych.
Nowa odsłona ramek dla osprzętu z kolekcji KARO firmy Ospel
Nowa odsłona ramek dla osprzętu z kolekcji KARO firmy Ospel Kolorowe dodatki to jedna z najmodniejszych koncepcji w dziedzinie aranżacji wnętrz. Firma Ospel poszerzyła ofertę ramek dla osprzętu elektrycznego ...
Uniwersalne złączki WAGO z serii 221
Uniwersalne złączki WAGO z serii 221 Jeszcze nigdy podłączenie dwóch przewodów nie było tak proste, a wszystko za sprawą uniwersalnych złączek WAGO z serii 221.
Lampa BOOKAT - nowość w ofercie Spotline
Lampa BOOKAT - nowość w ofercie Spotline Projekt Markusa Beckera, lampa BOOKAT z możliwością regulacji ściemniania, to nowość w ofercie Spotline.
Zamknij okno x
Newsletter
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe
informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Budujemy Dom - wersja elektroniczna gratis!
Zapisz się na bezpłatny newsletter BudujemyDom.pl, a otrzymasz najnowszy numer miesięcznika Budujemy Dom w wersji elektronicznej.     
Dlaczego warto się zapisać?
W każdy czwartek otrzymasz darmowy poradnik budowlany na swój email, a w nim:
- aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego;
- porady budowlane;
- najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl; - zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie w pełnej wersji.
Zapisz się do newslettera
Klub Budujących Dom


Wypełniaj ankiety i zbieraj punkty
na bezpłatną prenumeratę
i inne nagrody

  • Polecamy również
    Czas na Wnętrze Vademecum Domu Energooszczędnego ABC Budowania Dom Polski Wnętrza Twój Dom Twój Styl
Wydanie tabletowe
Newsletter BudujemyDom.pl
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Miesięcznik Budujemy Dom - wersja elektroniczna gratis!

Zapisz się na bezpłatny newsletter BudujemyDom.pl, a otrzymasz najnowszy numer miesięcznika Budujemy Dom w wersji elektronicznej.

Dlaczego warto się zapisać?
W każdy czwartek otrzymasz darmowy poradnik budowlany na swój email, a w nim: aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego, porady budowlane, najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl, zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie w pełnej wersji.
x