Budujemy Dom
Instalacje / Instalacje elektryczne / Artykuły

Dobór energooszczędnego oświetlenia i osprzętu elektroinstalacyjnego

W domach jednorodzinnych wykorzystuje się rozmaite źródła światła. Tradycyjne żarówki coraz częściej zastępowane są przez ich energooszczędne zamienniki. Różne są też sposoby sterowania światłem – nowoczesny osprzęt elektroinstalacyjny daje wiele możliwości.

Dobór energooszczędnego oświetlenia i osprzętu elektroinstalacyjnego

Około połowa zużywanej w domu energii elektrycznej przypada na oświetlenie. Możemy jednak podjąć pewne działania, aby zaoszczędzić. Przede wszystkim kupujmy energooszczędne źródła światła, zastępując nimi np. żarówki tradycyjne, które choć dobrze oddają kolory podświetlanych obiektów, są tanie, odporne na wilgoć i kurz, to również bardzo energochłonne. Oszczędności w zużyciu prądu może przynieść również montaż odpowiedniego osprzętu elektroinstalacyjnego – ściemniaczy, czujników. W sprzedaży jest dziś osprzęt o rozmaitych funkcjach i wzornictwie. Nawet gniazda i łączniki mogą mieć wyszukaną formę.

OSZCZĘDNIE ZE ŚWIATŁEM

Żarówki tradycyjne mają niską efektywność energetyczną, bowiem tylko niewielki procent pobieranej przez nie energii przeznaczany jest na świecenie – reszta oddawana jest w postaci ciepła. Od kilku lat stopniowo wycofywane są ze sprzedaży. Nadal możemy je kupić jako tzw. żarówki specjalnego przeznaczenia, których ograniczenia unijne nie obejmują. Poniżej przedstawiamy charakterystykę źródeł światła zalecanych przez UE – świetlówek, LED-ów i żarówek halogenowych.

Pamiętajmy, że montaż energooszczędnych źródeł światła to nie jedyna rzecz, która może zmniejszyć zużycie energii elektrycznej. Duże znaczenie ma energooszczędne sterowanie światłem. W tym celu stosuje się ściemniacze, umożliwiające regulację jego natężenia, oraz czujniki ruchu i zmierzchu. Można też założyć jasne, przezroczyste klosze, przepuszczające więcej światła.

Pamiętajmy o wyłączaniu oświetlenia, gdy z niego nie korzystamy (warto wyrobić w sobie ten nawyk). Istotne jest również optymalne wykorzystanie światła dziennego – pomieszczenia powinny być tak rozlokowane, by życie domowe toczyło się zgodnie z naturalnym rytmem. Sypialnię planuje się zatem od strony wschodniej lub północno-wschodniej, a pokój dzienny i gabinet – od zachodniej lub południowo-zachodniej.

OŚWIETLENIE ENERGOOSZCZĘDNE - MODNE LED-Y

Diody elektroluminescencyjne (ang. light-emitting diode) to obecnie najmodniejsze źródła światła. Oferowane są w postaci pojedynczych świetlówek, samoprzylepnych taśm i listew oraz modułów (np. w kształcie reflektorów halogenowych). Jeśli zależy nam na równomiernym oświetleniu, najlepiej wybrać taśmę lub listwę. Moduły generują zaś skupioną wiązkę światła. Na opakowaniu znajdziemy informację o kącie rozsyłu (15, 30, 60 stopni). Produkty z odpowiednim trzonkiem można montować w tradycyjnych oprawkach z gwintem, w miniaturowych oprawkach lub zamiast halogenów. Listwy LED dobrze sprawdzają się np. w sufitach podwieszanych.

LED-owe źródło światła LED-owe źródło światła
(fot. KOBI LIGHT) (fot. OSRAM)
LED-owe źródła światła emitują, zależnie od rodzaju, rozproszoną lub skupioną wiązkę światła. Nie przepalają się nagle, jak żarówki tradycyjne. Zużycie sygnalizują coraz słabszym świeceniem.

LED-owe źródła światła są najbardziej energooszczędne (do 90% w porównaniu z żarówkami tradycyjnymi) wśród dostępnych na rynku. Pojedyncza lampa nie zapewni jednak intensywnego oświetlenia. Czas eksploatacji wynosi 15–50 tys. godzin. Pełny strumień świetlny osiągany jest od razu po włączeniu – podobnie jak w przypadku żarówek zwykłych i halogenowych. Światło może być białe (ciepłe lub zimne) bądź kolorowe. W tym drugim wariancie na opakowaniu powinien znajdować się symbol RGB LED.

Lampy LED mogą być przystosowane do zasilania napięciem sieciowym 230 V (tradycyjny gwint) lub przez transformator (najczęściej 12 V). Moduły najlepiej sprawdzają się jako oświetlenie punktowe blatów kuchennych czy dekoracyjnych detali, np. obrazów. Taśmy i listwy często montuje się wewnątrz garderoby. Ponadto listwy można umieszczać między płytkami w łazience lub kuchni. Na zewnątrz domu lampy LED wykorzystywane są do dyskretnego podświetlania roślin czy brzegów ścieżek.

Listwa LED wbudowana w posadzkę
(fot. LARS)
Listwa LED wbudowana w oprawę zwieszaną
(fot. TOPMET LIGHT)
Listwa LED
Listwę LED można wbudować w posadzkę bądź oprawę zwieszaną.(fot. LARS)

OŚWIETLENIE ENERGOOSZCZĘDNE - POPULARNE ŚWIETLÓWKI

Świetlówki kompaktowe, potocznie zwane żarówkami energooszczędnymi, stanowią typowy zamiennik tradycyjnych żarówek. Mają trzonki z gwintem, jednak są one dość duże, przez co nie pasują do niektórych opraw. Świetlówki mogą przypominać mleczne żarówki. Znajdziemy też modele liniowe – w kształcie rury – przeznaczone do oświetlania większych powierzchni.

Omawiane produkty są sporo droższe od zwykłych żarówek, lecz zużywają 80% mniej energii niż one i są bardziej żywotne – świecą 6–15 tys. godzin. Ilość emitowanego światła z czasem jednak spada – nawet o 30% (podobnie jak w zwykłych żarówkach). W porównaniu z innymi źródłami światła, są wrażliwe na częste włączanie, a pełną jasność uzyskują po kilku minutach (z tego względu nie są polecane do współpracy z czujnikami ruchu). Poza tym nie wszystkie dobrze oddają kolory. Emitowane światło może mieć barwę ciepłą lub zimną.

Najlepiej używać ich tam, gdzie światło zapalane jest na dłuższy czas, np. w salonie, kuchni. W niskiej temperaturze świecą słabo albo w ogóle, co ogranicza ich użyteczność na zewnątrz (zwłaszcza zimą). Wykazują też wrażliwość na wilgoć, a emitowane światło wabi owady nocne.

Świetlówka w kształcie żarówki Świetlówka spiralna
Świetlówka w kształcie żarówki i spiralna (fot. Philips)
Świetlówka liniowa
Świetlówka liniowa (fot. Osram)

OŚWIETLENIE ENERGOOSZCZĘDNE - EFEKTYWNE HALOGENY

Żarówki halogenowe są najbardziej podobne do tradycyjnych. Modele z gwintem i bańką – jak w zwykłych żarówkach – montuje się w takich samych oprawach, co te ostatnie. Poza typowym gwintem (E 27 i E 14), mogą mieć rozmaite trzonki bagnetowe – przed zakupem sprawdźmy, jakiego typu potrzebujemy. Znajdziemy też produkty z reflektorem przypominającym miniklosz – jednak do gotowej oprawy, np. lampki na biurko, stosuje się produkty bez klosza.

Halogeny świecą dzięki żarnikowi wolframowemu – podobnie jak żarówki tradycyjne. W bańce umieszczone są związki chemiczne (halogenki fluoru, bromu, jodu), które wydłużają żywotność halogenu i poprawiają jego efektywność energetyczną. Żywotność sięga nawet 2000 godzin, podczas gdy tradycyjnej żarówki – 1000 godzin. Zużycie energii jest o 30% mniejsze. Przez cały okres eksploatacji wytwarzana jest stała ilość światła. Tzw. regeneracyjny cykl halogenowy zapobiega bowiem zaciemnieniu bańki.

Lampy halogenowe mogą być zasilane napięciem 12 V (wymagają transformatora obniżającego napięcie, instalowanego np. w podstawie lampy) lub napięciem sieciowym 230 V. Służą zarówno do oświetlenia ogólnego, jak i akcentowania poszczególnych obiektów. Światło jest bielsze niż w żarówkach tradycyjnych, więc idealnie nadaje się do oświetlania punktowego. Uzyskujmy też wrażenie, że kolory są bardziej nasycone.

Halogen w postaci żarówki
Halogen w postaci żarówki, dający światło rozproszone. (fot. Philips)

ENERGIA W ZASIĘGU RĘKI

Gniazda wtykowe (tzw. kontakty) i łączniki do sterowania oświetleniem stanowią podstawowy osprzęt elektroinstalacyjny w domu. To dzięki nim na co dzień możemy korzystać z instalacji elektrycznej. Choć najwięcej osób kupuje osprzęt o standardowym przeznaczeniu i wyglądzie, producenci oferują wiele nowatorskich rozwiązań – dizajnerskie gniazda i łączniki oraz zaawansowane urządzenia, umożliwiające sterowanie natężeniem światła oraz działaniem rozmaitych instalacji.

ZASILANIE

Oprócz popularnych gniazd wtykowych (pojedynczych – do obsługi jednego odbiornika – podwójnych, potrójnych, czy nawet poczwórnych), dostępne są również rozmaite gniazda do instalacji teletechnicznych – telefoniczne, antenowe, głośnikowe, komputerowe (sieci komputerowej), internetowe czy multimedialne.

Gniazdo głośnikowe Gniazdo USB
W pokojach często montuje się gniazda do instalacji teletechnicznych, np. głośnikowe (po lewej, fot. Ospel) i USB (po prawej, fot. Schneider Electric). Umieszcza się je 20–30 cm nad posadzką.

Funkcjonalnym rozwiązaniem są gniazda (i łączniki) z podświetleniem – wyposażane są w różnokolorowe diody LED. Nie trzeba ich szukać w ciemności.

WŁĄCZANIE

Wśród łączników oświetleniowych najpopularniejsze są klawiszowe. Występują one w wersji pojedynczej – jeden przycisk uruchamiający obwód oświetleniowy, na który może składać się jeden lub kilka punktów świetlnych – podwójnej lub potrójnej – sterowanie odpowiednio dwoma albo trzema źródłami światła. To ostatnie rozwiązanie wykorzystuje się we wnętrzach ze zróżnicowanym oświetleniem.

Łączniki obrotowe, dźwigienkowe i przyciskowe wykonane są najczęściej w modnym stylu retro. Modele dotykowe (które wystarczy lekko musnąć, aby zadziałały) oraz bezdotykowe (reagujące na przesunięcie ręki) projektowane są głównie z myślą o łazienkach, choć ciekawie prezentują się też w innych pomieszczeniach.

W długich korytarzach, na schodach, w salonach z więcej niż jednym wejściem i przy drzwiach dwuskrzydłowych sprawdzają się np. łączniki schodowe, służące do włączania i wyłączania światła z dwóch miejsc.

Alternatywą dla popularnych łączników klawiszowych są modele obrotowe (po lewej, fot. Hager) i dotykowe (po prawej, fot. Astat). Standardowa wysokość ich montażu to 130–140 cm nad podłogą, ale coraz częściej umieszcza się je na wysokości 90–100 cm – głównie dla wygody dzieci i osób niepełnosprawnych.

STEROWANIE

W nowoczesnych domach nie można obyć się bez zaawansowanego osprzętu, np. łączników do sterowania roletami czy markizami, ściemniaczy, umożliwiających regulację natężenia światła (pozwalają budować nastrój i oszczędzać energię), programatorów do klimatyzacji i instalacji grzewczej, zapewniających sterowanie temperaturą w domu, czy różnego typu czujników – w przypadku awarii, uruchamiają elektrozawór zamykający dopływ gazu bądź wody.

a) (fot. Ospel) b) (fot. Livolo)
Chociaż w domu najwięcej jest łączników oświetlenia, istnieje też bardziej zaawansowany osprzęt, np. łączniki do sterowania żaluzjami (a), ściemniacze (b), czujniki ruchu (c).
c) (fot. Schneider Electric)

Montaż łącznika dotykowego

DOPASOWANIE WIZUALNE

Dawniej na wygląd gniazd i łączników nie zwracano uwagi – miały tylko spełniać swoją rolę. Dziś muszą być funkcjonalne i dobrze wyglądać – wszak mamy ich we wnętrzach coraz więcej. Szeroki wybór osprzętu ułatwia dopasowanie go do stylu wnętrza. W domach montuje się przede wszystkim osprzęt podtynkowy – jego mechanizm znajduje się w puszce instalacyjnej schowanej w ścianie, na zewnątrz widać jedynie panel dekoracyjny.

Producenci oferują rozliczne serie produktów, w każdym stylu, do wnętrz nowoczesnych i klasycznych, z rozmaitych materiałów i o zróżnicowanej kolorystyce. Przed zakupem upewnijmy się, czy wybrana seria stylistyczna obejmuje wszystkie potrzebne nam elementy – np. gniazda do instalacji teletechnicznych, ściemniacze czy łączniki do rolet.

Ramki i maskownice gniazd i łączników najczęściej wykonane są z odpornego na zarysowania, antystatycznego tworzywa sztucznego, które bywa pokryte dekorem. Bardziej wymagający inwestorzy mogą nabyć osprzęt z metalu (stali szlachetnej, aluminium, niklu bądź metali szlachetnych), szkła hartowanego, porcelany, kamienia, drewna, a nawet skóry.

Ramki wielokrotne
Ramki wielokrotne umożliwiają grupowanie osprzętu – dzięki temu wygląda on bardziej estetycznie, niż rozrzucony po ścianie. (fot. Livolo)
ZAPEWNIENIE BEZPIECZEŃSTWA

Podczas planowania i zakupu osprzętu, trzeba pamiętać o wymogach dotyczących bezpieczeństwa. Przede wszystkim każde gniazdo wtykowe powinno mieć bolec (styk ochronny), połączony z przewodem PE, chroniącym przed porażeniem. W starych instalacjach gniazda z bolcem montowano tylko w pomieszczeniach o podwyższonym zagrożeniu porażeniem prądem. Z uwagi na bezpieczeństwo dzieci, wybierajmy gniazda z przesłonami styków, które uniemożliwiają włożenie do wewnątrz drobnych metalowych przedmiotów.

Gniazdo wtykowe
Obecnie każde gniazdo wtykowe powinno mieć bolec (fot. Astat).

W łazience i kuchni nad blatem montuje się osprzęt bryzgoszczelny – z uszczelnieniem i klapką, chroniącą przed wnikaniem wody do wewnątrz. Wielu producentów ma w swojej ofercie zestawy uszczelniające, które można dokupić do podstawowych linii produktów – dzięki czemu łatwo zachować spójne wzornictwo. W garażu, kotłowni, na tarasie i w ogrodzie stosuje się gniazda i łączniki odporne na wilgoć i pył – bryzgoszczelne (IP 44), a nawet odporne na deszcz, czy też strugi wody z węża ogrodowego (co najmniej IP X5).

Osprzęt bryzgoszczelny
W łazience i kuchni należy montować osprzęt bryzgoszczelny – klasy IP44 (fot. Merten).
KOSZT OSPRZĘTU ELEKTROINSTALACYJNEGO

Osprzęt elektroinstalacyjny zazwyczaj kupuje się raz na kilka lub kilkanaście lat. Warto więc zainwestować w produkty renomowanych firm. Zapewniają one bezpieczeństwo, bezawaryjność i zachowują estetyczny wygląd przez lata. Wyroby z wyższej półki wykonane są z materiałów lepszej jakości. Z reguły mają też lepszy mechanizm i solidniejsze łapki rozporowe.

Koszt osprzętu jest bardzo zróżnicowany – zależy od jego wzornictwa, użytych materiałów, marki czy wbudowanych opcji. Najtańsze gniazda i łączniki to wydatek ok. 10 zł za sztukę. Za ekskluzywne trzeba zapłacić nawet 200 zł.

Małgorzata Kolmus
fot. otwierająca: Spotline

aktualizacja: 2016-10-27

Dodaj komentarz

Zdaniem naszych Czytelników

Warto tylko zaznaczyć, że świetlówki psują wzrok. Mechanizm działania żarówki zwykłej jest taki, że rozgrzany pręcik świeci cały czas. Świetlówka miga (napięcie zmienne), to jest dla człowieka nie do wychwycenia, ale bardzo niszczy oczy. Kupując należy wybrać taką która ...

Gość: inz

22 Sie 2009, 09:14

Chcesz wiedzieć więcej - zajrzyj na Forum.BudujemyDom.pl
Zadaj pytanie naszemu ekspertowi
 

Stopień szczelności stosowanego osprzętu zewnętrznego. Czym jest symbol IP?

Na różnych urządzeniach elektrycznych możemy zauważyć dwie litery IP, a po nich dwie cyfry. Czym jest takie oznaczenie?

topowe produkty

Spotline: Światło w komplecie, czyli Tenora

Światło nad stół do oświetlenia miejsca, relaksujące światło z boku czy z narożnika pokoju zdecyduje o atmosferze pomieszczenia, w którym będziemy przebywać. Lampy z białym kloszem otulą wnętrze ciepłym światłem, a lampy czarne będą mocnym akcentem. Wszystkie lampy z serii Tenora mają klosze o strukturze delikatnej kratki wykonane z tej samej tkaniny - najwyższej jakości, odpornej na odbarwianie czy blaknięcie pod wpływem promieni słonecznych.
Nowa odsłona ramek dla osprzętu z kolekcji KARO firmy Ospel
Nowa odsłona ramek dla osprzętu z kolekcji KARO firmy Ospel Kolorowe dodatki to jedna z najmodniejszych koncepcji w dziedzinie aranżacji wnętrz. Firma Ospel poszerzyła ofertę ramek dla osprzętu elektrycznego ...
Uniwersalne złączki WAGO z serii 221
Uniwersalne złączki WAGO z serii 221 Jeszcze nigdy podłączenie dwóch przewodów nie było tak proste, a wszystko za sprawą uniwersalnych złączek WAGO z serii 221.
Lampa BOOKAT - nowość w ofercie Spotline
Lampa BOOKAT - nowość w ofercie Spotline Projekt Markusa Beckera, lampa BOOKAT z możliwością regulacji ściemniania, to nowość w ofercie Spotline.
Zamknij okno x
Newsletter
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe
informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Budujemy Dom - wersja elektroniczna gratis!
Zapisz się na bezpłatny newsletter BudujemyDom.pl, a otrzymasz najnowszy numer miesięcznika Budujemy Dom w wersji elektronicznej.     
Dlaczego warto się zapisać?
W każdy czwartek otrzymasz darmowy poradnik budowlany na swój email, a w nim:
- aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego;
- porady budowlane;
- najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl; - zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie w pełnej wersji.
Zapisz się do newslettera
Klub Budujących Dom


Wypełniaj ankiety i zbieraj punkty
na bezpłatną prenumeratę
i inne nagrody

  • Polecamy również
    Czas na Wnętrze Vademecum Domu Energooszczędnego ABC Budowania Dom Polski Wnętrza Twój Dom Twój Styl
Wydanie tabletowe
Newsletter BudujemyDom.pl
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Miesięcznik Budujemy Dom - wersja elektroniczna gratis!

Zapisz się na bezpłatny newsletter BudujemyDom.pl, a otrzymasz najnowszy numer miesięcznika Budujemy Dom w wersji elektronicznej.

Dlaczego warto się zapisać?
W każdy czwartek otrzymasz darmowy poradnik budowlany na swój email, a w nim: aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego, porady budowlane, najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl, zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie w pełnej wersji.
x