Budujemy Dom
Instalacje / Kotły i podgrzewacze / Artykuły

Czym się kierować wybierając system grzewczy?

Czym się kierować wybierając system grzewczy?

Instalacja grzewcza ma przede wszystkim zapewniać komfort cieplny, a przy tym być niedroga w eksploatacji i niekłopotliwa w obsłudze. Gdyby istniało rozwiązanie spełniające wszystkie powyższe wymagania, nie byłoby problemu. Niestety, takiego rozwiązania brak, więc zwykle trzeba szukać kompromisu.

Każde źródło ciepła dla domu możemy oceniać w czterech kategoriach:

  • koszty instalacji;
  • koszty eksploatacji;
  • łatwość obsługi;
  • dostępność dla potencjalnych chętnych.

Te oceny wpływają na siebie nawzajem – działa to na zasadzie "bilans musi wyjść na zero", inaczej wszyscy wykorzystywaliby tylko to jedno, najlepsze pod każdym względem źródło ciepła. Tak więc np. źródła ciepła dostępne dla wszystkich i niekłopotliwe dla użytkownika, czyli energia elektryczna, gaz płynny czy olej opałowy, są drogie w eksploatacji. Z kolei tania w eksploatacji i praktycznie bezobsługowa gruntowa pompa ciepła wymaga zainwestowania znacznych środków, a więc nie jest to rozwiązanie dla wszystkich.

Za względnie nieduże pieniądze można ogrzewać dom drewnem albo węglem, bo dość tanie są i kotły, i paliwo, ale wtedy nie ma mowy o bezobsługowości – trzeba zakasać rękawy, rozpalać ogień i dosypywać paliwo. Może do tego służyć zarówno kocioł na paliwo stałe, jak i kominek, który – choć trudno traktować go jako główne źródło ciepła dla domu – jest potencjalnie bardzo atrakcyjnym uzupełnieniem systemu grzewczego.

Oddzielna sprawa to właśnie obecność kilku źródeł ciepła w domu. W naszym klimacie oparcie systemu grzewczego na jednym tylko urządzeniu jest posunięciem co najmniej ryzykownym. W razie awarii ogrzewania podczas silnych mrozów nawet dobrze ocieplony dom wychłodzi się w ciągu kilkunastu godzin do poziomu uniemożliwiającego mieszkańcom normalne funkcjonowanie, a po następnych kilkunastu może dojść do poważnych zniszczeń w instalacji wodnej czy c.o.

Wykorzystanie dwóch lub więcej źródeł ciepła wyklucza tego rodzaju zagrożenia, a ponadto – do czego jeszcze wrócimy – pozwala na eliminację niedogodności związanych z oparciem się tylko na jednym z nich.

Gaz ziemny, LPG i olej opałowy

Jeśli działka nie zapewnia dostępu do sieci przesyłowej gazu ziemnego, można zainstalować kocioł spalający gaz płynny. Montaż odpowiedniego zbiornika na działce przeprowadzą dostawcy paliwa
Jeśli działka nie zapewnia dostępu do sieci przesyłowej gazu ziemnego, można zainstalować kocioł spalający gaz płynny. Montaż odpowiedniego zbiornika na działce przeprowadzą dostawcy paliwa (fot. Gaspol)

W polskiej (i nie tylko) praktyce przyjęło się, że jeśli lokalizacja domu zapewnia dostęp do sieci dystrybucyjnej gazu ziemnego, to montuje się w nim kocioł gazowy, który pozwala ogrzewać dom w sposób nieuciążliwy i względnie tanim kosztem. Odstępstwa od tej reguły są rzadkie, nawet jeśli budynek ogrzewany jest potem również np. przy użyciu kotła na drewno lub kominka (bo właściciel ma dostęp do taniego paliwa).

Problem jest tylko jeden – korzystanie z gazu ziemnego wymaga dostępu do sieci przesyłowej, a za to zapłacić trzeba już na etapie zakupu działki (ziemia w rejonach zgazyfikowanych jest droższa niż tam, gdzie gazu nie ma). W sytuacji braku dostępu do sieci można zainstalować kocioł na gaz płynny (LPG) lub olej opałowy. Na wygodzie straci się niewiele (dostawcy paliw wypożyczą i zainstalują odpowiedni zbiornik), ale koszty ogrzewania domu będą wtedy znacznie wyższe.

Kotły gazowe (i olejowe) mają mnóstwo zalet jako źródło ciepła dla domu. Są względnie tanie w zakupie i instalacji, a obsługa – szczególnie nowoczesnych modeli – jest bezproblemowa, bo ich działaniem może zarządzać regulator automatycznie dostosowujący moc kotła do warunków atmosferycznych. Znakomicie współpracują z wszelkimi innymi urządzeniami grzewczymi, ponieważ ich rozruch w razie potrzeby (np. wygaśnięcia kotła na paliwo stałe) jest w pełni automatyczny. Mogą bez problemów zasilać instalacje grzewcze wszelkiego rodzaju – i grzejnikowe, i podłogowe (choć nowoczesne kotły kondensacyjne będą oszczędniejsze w tych drugich).

Tam, gdzie brak dostępu do gazu ziemnego, rozsądnym rozwiązaniem może być tandem złożony z kominka i kotła elektrycznego. Tym pierwszym ogrzejemy dom względnie tanio, kocioł zabezpieczy zaś dom przed wyziębieniem podczas nieobecności mieszkańców
Tam, gdzie brak dostępu do gazu ziemnego, rozsądnym rozwiązaniem może być tandem złożony z kominka i kotła elektrycznego. Tym pierwszym ogrzejemy dom względnie tanio, kocioł zabezpieczy zaś dom przed wyziębieniem podczas nieobecności mieszkańców (fot. Kospel)

Kocioł gazowy (olejowy) rozwiązuje również problem przygotowania ciepłej wody użytkowej. Zadanie to może być realizowane na dwa sposoby. Pierwszy polega na tym, że kocioł, nazywany niezbyt szczęśliwie jednofunkcyjnym, podgrzewa przy użyciu wody grzewczej (czyli tej krążącej w instalacji c.o.) wodę użytkową zmagazynowaną w 100–200-litrowym zasobniku. Kiedy dostaje od zamontowanego w nim czujnika temperatury sygnał, że temperatura wody spadła poniżej określonego poziomu, przestaje ogrzewać mieszkanie, by przez kilka czy kilkanaście minut (a czasem i dłużej, jeśli woda jest akurat pobierana z zasobnika) ogrzewać ją np. do zadanych 50°C.

Zupełnie inaczej pracuje kocioł dwufunkcyjny, będący w istocie (to rozwiązanie dotyczy tylko kotłów gazowych) połączeniem kotła z przepływowym ogrzewaczem wody. Z chwilą otwarcia kranu z ciepłą wodą kocioł przełącza się na jej podgrzewanie, by natychmiast po zamknięciu kurka powrócić do ogrzewania mieszkania.

W mieszkaniach i małych domach, w których można zainstalować kocioł blisko kuchni i łazienki, stosuje się najczęściej kotły dwufunkcyjne. Natomiast w domach większych, gdzie punktów poboru ciepłej wody jest więcej, standardem jest montaż kotła jednofunkcyjnego z zasobnikiem. Istnieje też rozwiązanie pośrednie – kocioł dwufunkcyjny z zasobnikiem.

Kocioł taki działa jak dwufunkcyjny, ale ma też wbudowany kilkudziesięciolitrowy (40–60 l) zasobnik buforowy, który eliminuje problem spadku temperatury ciepłej wody przy chwilowym dużym zapotrzebowaniu. Ponadto do tego zbiornika można zwykle podłączyć pętlę cyrkulacyjną. Kotły tego rodzaju są jednak w Polsce mało popularne ze względu na dość wysoką cenę.

Paliwa stałe

Kotły na paliwa stałe przez lata traktowane były jako propozycja dla inwestorów niemających dostępu do gazu ziemnego i nie dość zamożnych, by ogrzewać dom olejem opałowym albo gazem płynnym. Jednak od kilku lat, głównie dzięki nowym rozwiązaniom konstrukcyjnym, wracają do łask, bo z powodzeniem mogą być zarówno głównym, jak i dodatkowym (awaryjnym) źródłem ciepła.

Poszukiwanie właściwego urządzenia należy zacząć od wskazania preferowanego paliwa i wymaganej stałopalności, tzn. czasu, przez który powinien pracować kocioł bez uzupełniania paliwa.

Pomijając różnice konstrukcyjne, kotły na paliwo stałe dzielą się na:

  • zasypowe (czyli wymagające ręcznego załadunku paliwa);
  • z automatycznym podawaniem paliwa.

Najprostsze kotły zasypowe nie zmieniły się praktycznie od lat. Są wciąż używane, gdyż mają wiele zalet: niezależność od zasilania w energię elektryczną, umiarkowaną cenę i (zwykle) możliwość spalania wszystkiego, co spalić się może, a więc nie tylko dość drogiego węgla czy drewna opałowego, lecz także miału, odpadów drzewnych itd.

Wielką zaletą kotłów zasypowych jest prosta konstrukcja, niepozwalająca właściwie na awarie, oraz zdolność do spalania wielu paliw Wielką zaletą kotłów zasypowych jest prosta konstrukcja, niepozwalająca właściwie na awarie, oraz zdolność do spalania wielu paliw (fot. Galmet)

Sprawność niektórych kotłów tego rodzaju, wyposażonych w dobrze działające mechaniczne systemy sterowania (tzw. miarkownik ciągu), może być dość wysoka, jednak pod warunkiem stosowania dobrego paliwa i trzymania się ściśle określonego sposobu użytkowania kotła. Przeglądając parametry techniczne w katalogach, musimy mieć świadomość, że figurujące tam sprawności odnoszą się właśnie do starannej eksploatacji i zasilania paliwem najwyższej jakości.

Kotły zasypowe wyposażane bywają w wentylator nadmuchowy oraz mikroprocesorowy sterownik nadzorujący proces spalania. Pozwala to na dość precyzyjne utrzymywanie temperatury wody grzewczej na zadanym poziomie, wyższa jest też sprawność spalania (choć pod warunkiem właściwej regulacji, bo wentylator nie jest po to, by pompować ciepło w komin), jednak kosztem uzależnienia od zasilania w energię elektryczną. Stałopalność takich urządzeń sięga niekiedy 24 godzin, tym niemniej trzeba je obsługiwać (czyścić i ładować) przynajmniej raz na dobę.

Kotły z zasobnikiem i podajnikiem zwalniają użytkownika z konieczności codziennego załadunku paliwa. Z reguły wyposażone są w nowoczesne sterowniki nadzorujące proces spalania i pozwalające na utrzymanie stabilnej temperatury wody grzewczej
Kotły z zasobnikiem i podajnikiem zwalniają użytkownika z konieczności codziennego załadunku paliwa. Z reguły wyposażone są w nowoczesne sterowniki nadzorujące proces spalania i pozwalające na utrzymanie stabilnej temperatury wody grzewczej (fot. SAS)

Wady tej nie mają kotły z automatycznym podajnikiem paliwa. Są one zawsze wyposażone w sterownik zawiadujący ich pracą, mają sprawność sięgającą pow. 80%, a stałopalność wynosi od 3 do 7 dni.

To, jak często zaglądać trzeba do kotłowni, zależy głównie od pojemności zasobnika i jakości podawanego paliwa, niebagatelną rolę odgrywa też automatyka sterująca pracą urządzenia. Obecnie są już dostępne kotły wyposażone w sterowniki pogodowe, które nie ustępują funkcjonalnością regulatorom nowoczesnych kotłów gazowych (m.in. regulacja temperatury wody grzewczej w zależności od temperatury zewnętrznej, zdalne sterowanie przez telefon komórkowy, regulacja kilku obiegów grzewczych).

Pamiętajmy jednak, że tego rodzaju urządzenia grzewcze funkcjonują w pełni prawidłowo tylko wtedy, gdy są opalane tzw. zasadniczym paliwem przewidzianym przez producenta dla danego modelu, a więc najczęściej węglem odpowiedniego sortymentu (orzech, groszek itp.), pelletami, zrębkami itd. Stosowanie tzw. paliwa zastępczego jest zwykle możliwe, lecz nie należy wtedy liczyć na wysoką sprawność urządzenia.

Przed zakupem kotła na paliwo stałe bardzo ważne jest ustalenie jego wymaganej mocy – jej rozsądny zapas to co najwyżej 10–15%. Przewymiarowanie kotła na paliwo stałe prowadzi, poza niepotrzebnym przegrzewaniem pomieszczeń, do zmniejszenia jego sprawności i trwałości, a w skrajnych sytuacjach – do problemów związanych z przegrzewaniem (gotowaniem wody) i awaryjnymi wyłączeniami.

Nawet jeżeli zastosowany w urządzeniu system kontroli spalania będzie radził sobie z utrzymaniem temperatury wody kotłowej na odpowiednio niskim poziomie, to ciągła praca w warunkach (w uproszczeniu) zduszenia płomienia skutkować będzie tzw. smoleniem, czyli zanieczyszczaniem kotła i przewodu kominowego sadzą oraz innymi produktami niecałkowitego spalania paliwa.

Kotły na paliwo stałe znakomicie współpracują z instalacjami grzejnikowymi, przy czym – ze względu na wysoką sprawność przygotowania wody grzewczej o wysokiej temperaturze – grzejniki te mogą mieć relatywnie niewielkie rozmiary. Co zrozumiałe, to najprostsze, więc i najczęściej stosowane rozwiązanie. Umiejętne przyłączenie takiego kotła do systemu podłogowego może przynieść wiele korzyści, przede wszystkim ze względu na dużą zdolność podłogi do akumulacji ciepła, która może dzięki temu zapewnić znacznie większy komfort cieplny niż szybko stygnące grzejniki.

Dwa największe problemy wiążące się z eksploatacją kotła na paliwo stałe to konieczność obsługi na bieżąco (wykluczająca automatyczny rozruch urządzenia z wyjątkiem niektórych kotłów na pellety) oraz wspomniane już problemy z przygotowaniem c.w.u. w okresie letnim (kocioł może współpracować z zasobnikiem wody grzewczej przez cały rok, ale opalanie go latem będzie kłopotliwe i nieekonomiczne).

Coraz powszechniej montowane jest ostatnio inne urządzenie grzewcze spalające paliwa stałe, a mianowicie kominek. Również on powinien być uwzględniony w projekcie systemu grzewczego budynku, nawet jeśli pełnić ma głównie funkcję dekoracyjną. Potrzebny jest bowiem odpowiedni kanał do odprowadzania dymu, a także kanał doprowadzający powietrze do spalania (najlepiej bezpośrednio do wkładu z zamkniętą komorą).

Na etapie prac projektowych nietrudno zwykle sprawić, aby kominek znalazł się na ścianie oddzielającej salon od kotłowni (albo nad kotłownią wykonaną w piwnicy), dzięki czemu jego połączenie z instalacją grzewczą będzie bezproblemowe i tanie.

Kominek potrafi być nie tylko ozdobą, ale funkcjonalnym źródłem ciepła. Warunkiem jest jednak uwzględnienie go w projekcie systemu grzewczego Kominek potrafi być nie tylko ozdobą, ale funkcjonalnym źródłem ciepła. Warunkiem jest jednak uwzględnienie go w projekcie systemu grzewczego (fot. Kratki.pl)

Energia elektryczna i pompy ciepła

Kto nie ma dostępu do sieci gazu ziemnego ani chęci do palenia w choćby najnowocześniejszym kotle na paliwo stałe, nie jest skazany na gaz płynny czy olej opałowy. Dostępne (choć w polskich warunkach raczej niekonwencjonalne) rozwiązanie to ogrzewanie prądem elektrycznym. Ze względu na koszty traktowane jest ono zwykle jako uzupełniające lub awaryjne (np. elektryczna podłogówka w łazience albo kocioł elektryczny włączany automatycznie w razie wygaśnięcia kotła na paliwo stałe).

Można jednak do problemu podejść inaczej. Zauważmy, że wybór niedrogiej w wykonaniu elektrycznej podłogówki zwalnia inwestora z wielu problemów: wydzielenia pomieszczenia na potrzeby kotłowni, wykonania komina i wymaganych przewodów wentylacyjnych, zakupu kotła grzewczego i zagwarantowania miejsca na opał, a także z montażu klasycznej wodnej instalacji centralnego ogrzewania. Jeśli zaoszczędzone środki przeznaczyć na termoizolację budynku oraz montaż rekuperatora i szybko taniejących ogniw fotoelektrycznych, to może się okazać, że będzie to zupełnie sensowny pomysł, przynajmniej dla domów o małych stratach ciepła.

Inne, dobrze już sprawdzone rozwiązanie to pompa ciepła. Działanie tego urządzenia polega na przetłaczaniu do wnętrza budynku energii cieplnej dostępnej za darmo w otoczeniu, a zmagazynowanej w ziemi, wodzie lub powietrzu. Niezbędna jest do tego energia elektryczna, ale końcowy bilans wypada bardzo korzystnie.

Otóż w przypadku zupełnie przeciętnej pod względem parametrów technicznych pompy ciepła na każdy 1 kW energii potrzebnej do jej napędzania przypadają aż 3 kW pobrane z otoczenia. W rezultacie przy poborze mocy z sieci elektroenergetycznej na poziomie 1 kW uzyskujemy aż 4 kW użytecznej mocy cieplnej. Zwyczajowo mówi się o takiej pompie, że jej współczynnik COP (stosunek ciepła dostarczonego do budynku do ilości energii elektrycznej zużytej przez pompę) wynosi 4.

Oczywiście, im wskaźnik COP jest większy, tym mniej energii elektrycznej potrzeba do uzyskania tej samej ilości ciepła, jest to więc podstawowy parametr charakteryzujący sprawność energetyczną pompy.

Pompa typu grunt/woda to praktycznie bezobsługowe źródło taniego ciepła. Największym problemem jest zwykle wykonanie dolnego źródła, czyli odpowiedniego wymiennika ciepła w gruncie
Pompa typu grunt/woda to praktycznie bezobsługowe źródło taniego ciepła. Największym problemem jest zwykle wykonanie dolnego źródła, czyli odpowiedniego wymiennika ciepła w gruncie (fot. Vaillant)

Ze względu na system pracy wyróżnia się cztery najpopularniejsze rodzaje urządzeń:

  • pompy grunt/woda (ciepło z gruntu zasila wodną instalację grzewczą, z uwagi na rodzaj płynu krążącego w pierwszym obiegu nazywane bywają też pompami solanka/ woda lub glikol/woda);

  • pompy woda/woda (ciepło z wód gruntowych lub powierzchniowych zasila wodną instalację grzewczą);

  • pompy powietrze/woda (ciepło z powietrza zewnętrznego zasila wodną instalację grzewczą, coraz popularniejsze są też małe urządzenia tylko do podgrzewu c.w.u.);

  • pompy powietrze/powietrze (ciepło z powietrza zewnętrznego zasila powietrzną (nadmuchową) instalację grzewczą (na tej zasadzie po przełączeniu na „grzanie” funkcjonuje większość nowoczesnych klimatyzatorów). 

Największe zalety pomp ciepła to: w pełni automatyczne działanie (co oznacza też bezproblemową współpracę z wszelkimi innymi źródłami ciepła) oraz brak konieczności montażu w wydzielonej kotłowni (choć ze względu na hałas wskazane jest miejsce położone z dala od pomieszczeń przeznaczonych do całodziennego pobytu ludzi). Bardzo dobrze nadają się one również – w połączeniu z odpowiednim zasobnikiem – do przygotowania c.w.u.

Decyzja o montażu pompy ciepła typu grunt/woda (lub woda/woda) powinna być poprzedzona staranną analizą warunków lokalnych (wielkość działki, uwarunkowania geologiczne itd.) i przygotowaniem projektu technicznego. Jeśli o to zadbamy, a uwarunkowania są korzystne, możemy mieć w domu bezobsługowy system grzewczy, którego koszty eksploatacji będą niższe niż w przypadku kotła na gaz ziemny.

Wprawdzie wiąże się to z zainwestowaniem kilkudziesięciu tysięcy złotych, ale nierzadko takie same albo i większe pieniądze wydawane są na rzeczy mające dużo mniejsze znaczenie dla komfortu mieszkańców i kosztów eksploatacji domu.

Z kolei powietrzna pompa ciepła kosztuje znacznie mniej, a zainstalować ją można niemal w każdym domu. W naszym klimacie sprawdzi się jednak przede wszystkim jako tanie źródło ciepła przy temperaturze zewnętrznej do kilku stopni poniżej zera (co ostatnio dotyczy większości sezonu grzewczego). Podczas mrozów potrzebne jej będzie wsparcie ze strony innego źródła ciepła – kotła czy choćby kominka – dlatego powietrzne pompy ciepła z reguły instaluje się "w tandemie".

Adam Jamiołkowski

aktualizacja: 2015-09-22

Dodaj komentarz

Zadaj pytanie naszemu ekspertowi
 

Co musisz wiedzieć o systemie grzewczym, zanim zaczniesz budowę domu?

Właściwy wybór sposobu ogrzewania budynku i prawidłowe wykonanie instalacji grzewczej mają bardzo istotne znaczenie dla inwestora. Nie tylko decydują o komforcie mieszkańców domu, lecz także przesądzają na lata o kosztach jego eksploatacji. Co musimy wiedzieć o systemie grzewczym, zanim zaczniemy budowę domu?

topowe produkty

Bosch Condens 9000i - nowa linia kotłów kondensacyjnych marki Bosch

Bosch Condens 9000i to prawdziwa rewolucja w dziedzinie urządzeń grzewczych dedykowanych do mieszkań, apartamentów oraz domów. Cechy charakterystyczne tej nowej linii urządzeń to: absolutnie nowatorski design, front kotła wykonany ze specjalnie wzmacnianego szkła w kolorze białym lub czarnym, zintegrowany z nim podświetlany dotykowy panel sterowania oraz kształt obudowy z charakterystycznie zaokrąglonymi narożnikami.
Najbardziej znane marki
Kotły gazowe - ranking rozpoznawalności firm i produktów
Kotły na paliwo stałe - ranking rozpoznawalności firm i produktów
Stylowa linia urządzeń grzewczych Buderus
Stylowa linia urządzeń grzewczych Buderus Urządzenia grzewcze to ważny element wyposażenia każdego domu i mieszkania. Ważne, aby nie tylko były dostosowane do naszych potrzeb, ale ...
Sterowanie ogrzewaniem - oferta De Dietrich
Sterowanie ogrzewaniem - oferta De Dietrich DIEMATIC system® to sterowana mikroprocesorowo konsola, która ma zintegrowaną fabrycznie programowaną regulację z oddziaływaniem na palnik ...
Aktualne promocje w ofercie De Dietrich
Aktualne promocje w ofercie De Dietrich Do 30 listopada 2016 r. trwa promocja pakietowa, która obejmuje nowoczesny kocioł MCR3 PLUS z regulatorem iSense w wersji przewodowej firmy De Dietrich.
Zamknij okno x
Newsletter
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe
informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Budujemy Dom - wersja elektroniczna gratis!
Zapisz się na bezpłatny newsletter BudujemyDom.pl, a otrzymasz najnowszy numer miesięcznika Budujemy Dom w wersji elektronicznej.     
Dlaczego warto się zapisać?
W każdy czwartek otrzymasz darmowy poradnik budowlany na swój email, a w nim:
- aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego;
- porady budowlane;
- najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl; - zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie w pełnej wersji.
Zapisz się do newslettera
Klub Budujących Dom


Wypełniaj ankiety i zbieraj punkty
na bezpłatną prenumeratę
i inne nagrody

  • Polecamy również
    Czas na Wnętrze Vademecum Domu Energooszczędnego ABC Budowania Dom Polski Wnętrza Twój Dom Twój Styl
Wydanie tabletowe
Newsletter BudujemyDom.pl
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Miesięcznik Budujemy Dom - wersja elektroniczna gratis!

Zapisz się na bezpłatny newsletter BudujemyDom.pl, a otrzymasz najnowszy numer miesięcznika Budujemy Dom w wersji elektronicznej.

Dlaczego warto się zapisać?
W każdy czwartek otrzymasz darmowy poradnik budowlany na swój email, a w nim: aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego, porady budowlane, najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl, zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie w pełnej wersji.
x