Budujemy Dom
Instalacje / Kotły i podgrzewacze / Artykuły

SMOG w POLSCE! Czy powinniśmy czuć się zagrożeni?

O smogu mówi się coraz głośniej - że jest szkodliwy, a nawet zabija. Że w naszym kraju to już poważny problem, szczególnie na południu. I coraz częściej, jako winnych jego powstawania, wskazuje się właścicieli domów jednorodzinnych palących w starych piecach byle czym. Pora zatem wyjaśnić, jak smog powstaje, czy rzeczywiście jest taki groźny i jak możemy z nim walczyć?

SMOG w POLSCE! Czy powinniśmy czuć się zagrożeni?

Co to takiego ten smog?

Sama nazwa to zbitka dwóch słów z języka angielskiego: smoke (dym) i fog (mgła). Ta zbitka dość dobrze oddaje jego naturę. Bo smog to rodzaj zalegającej nad miastem brudnej mgły, składającej się z rozmaitych zanieczyszczeń: pyłów, spalin, gazów przemysłowych. Przy czym duże znaczenie dla jego powstawania mają, poza źródłami zanieczyszczeń, pogoda i ukształtowanie terenu.

Specjaliści wyróżniają dwa rodzaje smogu: fotochemiczny (typu Los Angeles) i kwaśny (londyński). W Polsce mamy do czynienia głównie z tym drugim - zawierającym tlenki siarki i węgla, pyły oraz sadzę.

  • Smog typu Los Angeles pojawia się latem, przy temperaturze pomiędzy 25 i 35°C i słabym wietrze, w słoneczne dni, w miastach z dużym ruchem ulicznym. Żeby powstał, potrzebne jest silne nasłonecznienie, a nie mgła.

  • Smog typu londyńskiego występuje w zimie, przy temperaturze od -3 do +5°C, przy bezwietrznej pogodzie. Może powodować ograniczenie widoczności nawet do kilkudziesięciu metrów. 

Smog, z którym mamy do czynienia zimą, tworzą:

  • pyły zawieszone PM10 - to mieszanina cząstek stałych i ciekłych, będących zlepkiem różnych substancji, głównie toksycznych. Ich średnica jest mniejsza niż 10 mikrometrów (to pięć razy mniej niż grubość ludzkiego włosa). Takie cząstki mogą docierać do górnych dróg oddechowych i płuc;

  • pyły zawieszone PM2,5 - to także mieszanina substancji toksycznych (będąca zresztą składnikiem frakcji PM10), ale cząstki są bardzo drobne, o średnicy mniejszej niż 2,5 mikrometra. Te mogą docierać nie tylko do dróg oddechowych i płuc, lecz także przenikać do krwi. Im niższa wartość PM, tym mniejsze rozmiary i większa szkodliwość. Znajdujące się w smogu cząstki pyłów pochodzą z emisji bezpośredniej (ze źródeł komunalnych, transportu) lub powstają w atmosferze w wyniku reakcji między substancjami unoszącymi się w powietrzu.

Pyły zawieszone mogą zawierać niebezpieczne dla ludzi, zwierząt i roślin metale ciężkie (rtęć, kadm, ołów, mangan, chrom), wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne - silnie rakotwórczy benzo(a)piren, dioksyny (trujące związki odpowiedzialne za nowotwory i bezpłodność).

Smog nad Los Angeles
Smog nad Los Angeles - powstaje w ciepłe, bardzo słoneczne dni. fot. © TREKANDPHOTO / FOTOLIA

Skąd się bierze "nasz" smog?

O miano największych trucicieli walczą teraz kopcące samochody oraz stare piece - i prowadzą te ostatnie
W czasie ostatniego sezonu grzewczego (listopad 2015 - kwiecień 2016), naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie przeprowadzili w Małopolsce, na Podhalu i Górnym Śląsku nowatorskie badania dotyczące smogu. Wcześniej stan powietrza pokazywały odczyty tylko z urządzeń stacjonarnych - tym razem użyto pyłomierzy zamontowanych w samochodach. Dzięki tej metodzie, pomiaru dokonano w wielu miejscach niemal równocześnie. Badania prowadzono w godzinach nocnych, w porze ogrzewania mieszkań.

W Krakowie najwyższe stężenia pyłów odnotowano w dzielnicach domów jednorodzinnych (Jugowicach, Bronowicach, Skotnikach). Na Podhalu najgorsze wyniki miało Zakopane, Nowy Targ, Rabka. Badania pozwoliły na lokalizację tzw. hot-spotów, czyli miejsc o najwyższym stężeniu pyłów.

Rekord - stężenie 2000 mikrogramów/m3, przy normie 50 mikrogramów - padł w Skale pod Krakowem. Na wyniki wpływały ukształtowanie terenu i pogoda. Najgorsze parametry zanotowano w miejscowościach położonych w kotlinach górskich, w bezwietrzne dni. Badania potwierdziły nie tylko fakt, że zanieczyszczenie powietrza w Małopolsce jest ogromne, ale także to, że w mniejszych miejscowościach jest wręcz gorzej niż w Krakowie.

- Problem z zanieczyszczonym powietrzem dotyczy również małych miasteczek, a nawet terenów wiejskich, gdzie w sezonie grzewczym jakość powietrza bywa gorsza niż w metropoliach. Głównym źródłem zanieczyszczenia powietrza w Polsce jest niska emisja, czyli ogrzewanie domów za pomocą prymitywnych kotłów na węgiel czy drewno. Odpowiada ona za ponad połowę (53%) krajowych emisji pyłu zawieszonego (PM10) i blisko 90% emisji rakotwórczego benzo(a)pirenu - mówi Andrzej Guła z Polskiego Alarmu Smogowego.

Jak Polacy ogrzewają domy?

Niska emisja (czyli emisja na niskiej wysokości) to efekt ogrzewania domów węglem i innymi paliwami stałymi, spalanymi w piecach nie spełniających żadnych standardów emisyjnych. Polacy palą w nich także odpadami węglowymi (mułem i miałem), o wysokiej zawartości siarki, chloru i popiołu. "Paliwem" bywają również zwykłe śmieci i tworzywa sztuczne. Niska emisja jest zjawiskiem szczególnie szkodliwym, bo wprowadzane do powietrza zanieczyszczenia gromadzą się wokół miejsca, w którym powstają.

Niska emisja - główne źródło zanieczyszczenia powietrza w Polsce
Niska emisja - główne źródło zanieczyszczenia powietrza w Polsce. fot. © GRZEGORZ POLAK / FOTOLIA

W Krajowym Programie Ochrony Powietrza do roku 2020, przygotowanym przez Ministerstwo Środowiska, znaleźliśmy informację:

"Wyniki ocen rocznych, przeprowadzanych przez Inspekcję Ochrony Środowiska, jednoznacznie wskazują, że za nieodpowiedni stan jakości powietrza w Polsce odpowiada w pierwszej kolejności zjawisko tzw. niskiej emisji, pochodzącej z sektora bytowo-komunalnego oraz z transportu. W 2013 r. udział źródeł odpowiedzialnych za przekroczenie poziomu dopuszczalnego pyłu PM10 w skali kraju przedstawiał się następująco:

  • 88,21% - indywidualne ogrzewanie budynków;
  • 5,77% - ruch pojazdów (w tym intensywny ruch pojazdów w centrach miast);
  • 2,98% - emisja wtórna zanieczyszczeń pyłowych z powierzchni odkrytych dróg i ulic;
  • 1,84% - przemysł;
  • 1,17% - napływ transgraniczny".

W przygotowanym przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska raporcie Stan Środowiska w Polsce 2014 czytamy z kolei:

"Przekroczenia dopuszczalnych wartości dobowych stężeń pyłu PM10 z reguły mają miejsce w okresie zimowym. We wszystkich województwach przekroczenia związane są najczęściej z emisją pyłu z indywidualnego ogrzewania budynków oraz z transportu. W przypadku niektórych polskich miast, istotny wpływ na poziom zanieczyszczenia powietrza pyłem PM10 ma ich usytuowanie, np. w dolinach górskich lub dolinach rzek, utrudniające rozpraszanie zanieczyszczeń".

Co grozi za palenie śmieci w domowych piecach?

Przeciętny Polak do niedawna żył w przekonaniu, że jeśli ktoś w ogóle zanieczyszcza powietrze, to jest to przemysł: fabryki, elektrociepłownie, jakieś kombinaty. A to nieprawda - po roku 1989 część wielkich zakładów padła, pozostałe musiały dostosować się do surowych norm emisji. O miano największych trucicieli walczą teraz kopcące samochody oraz stare piece - i prowadzą te ostatnie. Co więcej, akurat na tym polu może być gorzej niż za PRL, bo węgiel jest droższy i właściciele kotłów na paliwa stałe z biedy lub niewiedzy palą nawet śmieciami.

Przekroczenia poziomów dopuszczalnych stężeń średniodobowych pyłu PM10 w 2012 r
Przekroczenia poziomów dopuszczalnych stężeń średniodobowych pyłu PM10 w 2012 r.
Źródło: Krajowy Program Ochrony Powietrza do roku 2020, Ministerstwo Środowiska.
Przekroczenia poziomów docelowych stężeń średniorocznych benzo(a) pirenu w 2012 r. 
Przekroczenia poziomów docelowych stężeń średniorocznych benzo(a)pirenu w 2012 r.
Źródło: Krajowy Program Ochrony Powietrza do roku 2020, Ministerstwo Środowiska.

Jak wypadamy na tle innych?

Według opublikowanego w maju raportu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), najbardziej zanieczyszczonym miastem w Europie jest Żywiec. WHO wzięła pod uwagę zanieczyszczenie powietrza pyłem zawieszonym PM2,5. Drugie miejsce zajmuje Pszczyna, czwarte Rybnik. W pierwszej dziesiątce najbardziej zanieczyszczonych miast Europy 7 jest z Polski, pozostałe z Bułgarii.

Z 50 najbardziej trujących europejskich miast 33 leżą w Polsce. Na liście jest Kraków (jedenasty) i Zakopane (45). W najmocniej - według tego raportu - zanieczyszczonym mieście świata (Zabol w Iranie) poziom pyłów PM2,5 jest 5 razy wyższy niż w Żywcu. Na liście światowej czołowe miejsca zajmują miasta z Indii, Arabii Saudyjskiej i Chin.

Informacje z Ministerstwa Środowiska brzmią tylko trochę lepiej:

"Zgodnie z raportem Europejskiej Agencji Środowiska, w ostatnich latach przekroczenia poziomów dopuszczalnych pyłu drobnego PM10 i PM2,5 występowały na większości obszaru Europy. Obszary z największymi przekroczeniami poziomów dopuszczalnych pyłu PM10 obejmowały: północne Włochy, kraje Beneluksu, obszar południowo-zachodniej Polski, Republiki Czeskiej oraz Słowacji. Najwyższe hot-spoty zanieczyszczenia powietrza pyłem PM2,5 notowane są na obszarach północnych Włoch oraz południowo-zachodniej części Polski. Przekroczenia poziomów docelowych benzo(a)pirenu występują w całej Europie, jednakże najwyższe przekroczenia odnotowano w Polsce, Republice Czeskiej, na Węgrzech oraz we Włoszech."

W przyjętym przez Ministerstwo Krajowym Programie Ochrony Powietrza czytamy, że jego celem: "jest poprawa jakości powietrza na terenie całej Polski. Poprawa jakości powietrza powinna nastąpić co najmniej do stanu niezagrażającego zdrowiu ludzi, zgodnie z wymogami prawodawstwa Unii Europejskiej, transponowanego do polskiego porządku prawnego."

Jak walczyć ze smogiem zgodnie z przepisami?

Straszne konsekwencje

Na internetowej stronie Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Warszawie można przeczytać, że pyły o średnicy poniżej 10 mikrometrów mogą powodować kaszel, trudności z oddychaniem i zadyszkę, szczególnie w czasie wysiłku fizycznego. Zwiększają też zagrożenie infekcjami układu oddechowego oraz zaostrzają objawy chorób alergicznych: astmy, kataru siennego, zapalenia spojówek. Nasilenie objawów zależy od stężenia pyłów i czasu ekspozycji. Drobne cząstki mogą przenikać do krwioobiegu i mieć istotny wpływ na przebieg chorób serca (nadciśnienie, zawał) lub nawet zwiększać ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe, szczególnie płuc. Pyły mają negatywny wpływ na zdrowie kobiet ciężarnych oraz rozwijającego się płodu (niski ciężar urodzeniowy, wady wrodzone, powikłania przebiegu ciąży).

Organizacja Narodów Zjednoczonych podała, że zanieczyszczenie powietrza skraca życie mieszkańca południowej Polski o przeszło 12 miesięcy. Według szacunków WHO, każdego roku z powodu smogu przedwcześnie umiera w naszym kraju 43 tys. osób. Społecznicy z ruchów antysmogowych wyliczają, że w miastach o największym zanieczyszczeniu powietrza ilość wdychanego rocznie benzo(a)pirenu można porównać do wypalenia 2 tys. papierosów!

Według ONZ zanieczyszczenie powietrza skraca życie mieszkańców południowej Polski o rok.
Według ONZ zanieczyszczenie powietrza skraca życie mieszkańców południowej Polski o rok. fot. © GRZEGORZ POLAK / FOTOLIA

Lekarze ze Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu wykazali ostatnio, że w dniach alarmów smogowych liczba chorych trafiających do szpitali z zawałem serca wzrasta o 12%. O 16% zwiększa się liczba udarów mózgu, o 18% liczba przypadków zatorowości płucnej. Ogólna liczba zgonów wzrasta w tych dniach na ich terenie o 6%, a zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych o 8%.

- Konsekwencje zdrowotne smogu są bardzo poważne, polscy lekarze wykazują, że wysokie poziomy zanieczyszczeń uszkadzają płód, wpływają negatywnie na rozwój intelektualny dzieci oraz osłabiają ich odporność. O tych konsekwencjach trzeba głośno mówić, żeby ludzie wiedzieli, że to, co palą w domach i jakie urządzenia grzewcze stosują, ma wpływ na zdrowie ich i ich najbliższych. Niska emisja powstaje praktycznie na wysokości naszych płuc, a uciążliwość smogu może nas dużo kosztować - zwiększać ryzyko zachorowania na raka, zawału czy udaru. - mówi Andrzej Guła z Polskiego Alarmu Smogowego.

Zdaniem specjalistów, smog zagraża najbardziej dzieciom i młodzieży, osobom starszym i z zaburzeniami funkcjonowania układu oddechowego lub krwionośnego, cierpiącym na astmę, choroby alergiczne skóry i oczu, osobom zawodowo narażonym na działanie pyłów i innych zanieczyszczeń oraz palaczom.

12 zasad dobrego spalania paliw stałych

Janusz Werner

aktualizacja: 2016-10-12

Dodaj komentarz

Zadaj pytanie naszemu ekspertowi
 

Mamy gazowy kocioł dwufunkcyjny. Jak sprawdzić, co jest przyczyną słabego strumienia wody gorącej?

Kupiliśmy kilkuletni dom i przy korzystaniu z ciepłej wody zastanawiam się nad przyczyną znacznej różnicy w intensywności wypływu wody gorącej i zimnej. Instalacja c.w.u. zasilana jest z kotła gazowego dwufunkcyjnego o mocy 28 kW, zatem wydajność grzewcza powinna wystarczać na normalne użytkowanie. Jak sprawdzić, co jest przyczyną słabego strumienia wody gorącej i jak to naprawić?

topowe produkty

Logatherm WPLS.2 - nowa pompa ciepła marki Buderus

Nowa pompa ciepła Logatherm WPLS.2 marki Buderus do ogrzewania lub chłodzenia domu wykorzystuje energię z powietrza. Dzięki temu nawet 80% energii potrzebnej do działania pompy otrzymujemy - całkowicie za darmo - od natury! Logatherm WPLS.2 to wydajne i ekologiczne rozwiązanie przeznaczone dla domów jednorodzinnych i małych budynków wielorodzinnych.
Najbardziej znane marki
Kotły gazowe - ranking rozpoznawalności firm i produktów
Kotły na paliwo stałe - ranking rozpoznawalności firm i produktów
Stylowa linia urządzeń grzewczych Buderus
Stylowa linia urządzeń grzewczych Buderus Urządzenia grzewcze to ważny element wyposażenia każdego domu i mieszkania. Ważne, aby nie tylko były dostosowane do naszych potrzeb, ale ...
Sterowanie ogrzewaniem - oferta De Dietrich
Sterowanie ogrzewaniem - oferta De Dietrich DIEMATIC system® to sterowana mikroprocesorowo konsola, która ma zintegrowaną fabrycznie programowaną regulację z oddziaływaniem na palnik ...
Aktualne promocje w ofercie De Dietrich
Aktualne promocje w ofercie De Dietrich Do 30 listopada 2016 r. trwa promocja pakietowa, która obejmuje nowoczesny kocioł MCR3 PLUS z regulatorem iSense w wersji przewodowej firmy De Dietrich.
Zamknij okno x
Newsletter
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe
informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Budujemy Dom - wersja elektroniczna gratis!
Zapisz się na bezpłatny newsletter BudujemyDom.pl, a otrzymasz najnowszy numer miesięcznika Budujemy Dom w wersji elektronicznej.     
Dlaczego warto się zapisać?
W każdy czwartek otrzymasz darmowy poradnik budowlany na swój email, a w nim:
- aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego;
- porady budowlane;
- najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl; - zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie w pełnej wersji.
Zapisz się do newslettera
Klub Budujących Dom


Wypełniaj ankiety i zbieraj punkty
na bezpłatną prenumeratę
i inne nagrody

  • Polecamy również
    Czas na Wnętrze Vademecum Domu Energooszczędnego ABC Budowania Dom Polski Wnętrza Twój Dom Twój Styl
Wydanie tabletowe
Newsletter BudujemyDom.pl
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Miesięcznik Budujemy Dom - wersja elektroniczna gratis!

Zapisz się na bezpłatny newsletter BudujemyDom.pl, a otrzymasz najnowszy numer miesięcznika Budujemy Dom w wersji elektronicznej.

Dlaczego warto się zapisać?
W każdy czwartek otrzymasz darmowy poradnik budowlany na swój email, a w nim: aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego, porady budowlane, najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl, zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie w pełnej wersji.
x