Budujemy Dom
Instalacje / Kotły i podgrzewacze / Artykuły

SMOG W POLSCE! Źródła i konsekwencje zanieczyszczenia powietrza

Głównym źródłem smogu, zagrażającym zdrowiu i życiu tysięcy Polaków są przydomowe kotłownie, ze starymi piecami opalanymi byle czym. Za sprawą aktywistów antysmogowych i mediów temat stał się głośny, a samorządy i rząd podjęły działania, które mają sprawić, że powietrze będzie czystsze. Ich efektem są uchwały antysmogowe już obowiązujące w dwóch województwach i przygotowywane w kolejnych oraz ministerialne rozporządzenie zakazujące sprzedaży tzw. kopciuchów.

SMOG W POLSCE! Źródła i konsekwencje zanieczyszczenia powietrza

Władze podjęły działania, które powinny zaowocować ograniczeniem tego negatywnego zjawiska w perspektywie kilku lat.

Od 1 lipca 2017 r. uchwała antysmogowa, zakazująca spalania mułów i flotów węglowych oraz wprowadzająca wymagania dla kotłów, obowiązuje w województwie małopolskim. 1 września 2017 r. podobne ograniczenia wprowadzono w województwie śląskim, a lada chwila zaczną obowiązywać także na Opolszczyźnie. Nad swoimi uchwałami pracują samorządowcy na Mazowszu, w Łódzkiem, w Wielkopolsce i na Dolnym Śląsku.

Muły i floty węglowe powstają w procesie uszlachetniania węgla kamiennego poprzez oddzielanie skały płonnej i innych zanieczyszczeń. W efekcie powstaje węgiel o polepszonych parametrach oraz wodna zawiesina skały i drobinek węgla o wielkości około 1 mm. Z tej zawiesiny pozyskuje się koncentrat - flot węglowy, a z pozostałości po częściowym odparowaniu wody powstaje muł.

"Wyniki ocen rocznych, przeprowadzanych przez Inspekcję Ochrony Środowiska, jednoznacznie wskazują, że za nieodpowiedni stan jakości powietrza w Polsce odpowiada w pierwszej kolejności zjawisko tzw. niskiej emisji, pochodzącej z sektora bytowo-komunalnego oraz z transportu."
1 października 2017 r. w życie weszło, podpisane przez wicepremiera, ministra rozwoju i finansów Mateusza Morawieckiego, rozporządzenie zakazujące wprowadzania do obrotu i instalowania kotłów na paliwa stałe klasy niższej niż 5. Co oznacza wyeliminowanie z rynku urządzeń, w których można spalać wszystko, również śmieci, o co od lat walczyli działacze antysmogowi. Przedstawiciele rządu zapewniają także (choć robią to już od dłuższego czasu), że prace nad wprowadzeniem ogólnokrajowych norm jakości węgla są na finiszu.

Zacznijmy jednak od przypomnienia:

Co to takiego ten smog?

Nazwa to zbitka dwóch słów z języka angielskiego: smoke (dym) i fog (mgła). Dość dobrze oddaje naturę smogu – to rodzaj brudnej, zalegającej mgły, składającej się z rozmaitych zanieczyszczeń: pyłów, spalin, gazów przemysłowych. Duże znaczenie dla jego powstawania mają, poza źródłami zanieczyszczeń, pogoda i ukształtowanie terenu.

Specjaliści wyróżniają dwa rodzaje smogu: fotochemiczny (typu Los Angeles) i kwaśny (londyński). W Polsce mamy do czynienia głównie z tym drugim – zawierającym tlenki siarki i węgla, pyły oraz sadzę.

Smog nad Los Angeles
Smog nad Los Angeles – powstaje w ciepłe, bardzo słoneczne dni. fot. © TREKANDPHOTO / FOTOLIA
Nasz polski, zimowy smog z południa kraju
I nasz polski, zimowy smog z południa kraju. fot. © GRZEGORZ POLAK / FOTOLIA

W przygotowanym przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ) raporcie "Stan środowiska w Polsce", pojawia się jeszcze inne określenie – zimowy smog aerozolowy: "W okresie jesienno-zimowym obserwujemy powtarzające się zjawisko występowania wysokich stężeń pyłu zawieszonego w powietrzu, zwane potocznie smogiem. Występowaniu tego zjawiska najczęściej nie towarzyszą wysokie stężenia dwutlenku siarki czy tlenków azotu, dlatego też nie można go nazwać smogiem kwaśnym typu londyńskiego, jest to w większości przypadków typowy smog aerozolowy (pyłowy)".

Smog typu Los Angeles pojawia się latem, przy temperaturze pomiędzy 25 i 35°C i słabym wietrze. W słoneczne dni, w miastach z dużym ruchem ulicznym. Żeby powstał, potrzebne jest silne nasłonecznienie, a nie mgła. Smog typu londyńskiego występuje w zimie, przy temperaturze od –3 do +5°C, przy bezwietrznej pogodzie. Może powodować ograniczenie widoczności nawet do kilkudziesięciu metrów.

Organizacja Narodów Zjednoczonych podała, że zanieczyszczenie powietrza skraca życie mieszkańca południowych regionów naszego kraju o przeszło rok.
Smog, z którym mamy do czynienia zimą, tworzą:

Pyły zawieszone PM10 – mieszanina cząstek stałych i ciekłych, będących zlepkiem różnych substancji, głównie toksycznych. Ich średnica jest mniejsza niż 10 mikrometrów (to pięć razy mniej niż grubość ludzkiego włosa). Takie cząstki mogą docierać do górnych dróg oddechowych i płuc.

Pyły zawieszone PM2,5 – to również mieszanina substancji toksycznych (będąca składnikiem frakcji PM10), ale cząstki są bardzo drobne, o średnicy mniejszej niż 2,5 mikrometra. Te mogą docierać nie tylko do dróg oddechowych i płuc, lecz także przenikać do krwi. Im niższa wartość PM, tym mniejsze rozmiary i większa szkodliwość. Znajdujące się w smogu cząstki pyłów pochodzą z emisji bezpośredniej (ze źródeł komunalnych, transportu) lub powstają w atmosferze w wyniku reakcji między substancjami unoszącymi się w powietrzu.

Pyły zawieszone mogą zawierać niebezpieczne dla ludzi, zwierząt i roślin metale ciężkie (rtęć, kadm, ołów, mangan, chrom), wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne – silnie rakotwórczy benzo(a)piren, dioksyny (trujące związki odpowiedzialne za nowotwory i bezpłodność).

Otwierając 18 września 2017 r. zorganizowaną w Ministerstwie Rozwoju konferencję "Jak rozwiązać problem smogu?", wicepremier Morawiecki powiedział: Traktujemy problem smogu śmiertelnie poważnie. Wszystkie te żarty, że powietrze jest w Polsce dobre wtedy, kiedy się je pogryzie, to można sobie wieczorem poopowiadać. Prawda jest taka, że kilkadziesiąt tysięcy osób umiera przedwcześnie z tego powodu.

Wykres: Liczba dni z przekroczeniami średniodobowego poziomu dopuszczelnego dla pyłu PM10
Liczba dni z przekroczeniami średniodobowego poziomu dopuszczelnego dla pyłu PM10

Konsekwencje zanieczyszczenia powietrza

Z informacji Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Warszawie: pyły o średnicy poniżej 10 mikrometrów mogą powodować kaszel, trudności z oddychaniem i zadyszkę, szczególnie w czasie wysiłku fizycznego. Zwiększają zagrożenie infekcjami układu oddechowego i zaostrzają objawy chorób alergicznych: astmy, kataru siennego, zapalenia spojówek. Nasilenie objawów zależy od stężenia pyłów i czasu ekspozycji. Drobne cząstki mogą przenikać do krwioobiegu i mieć istotny wpływ na przebieg chorób serca (nadciśnienie, zawał) lub nawet zwiększać ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe, szczególnie płuc. Pyły mają negatywny wpływ na zdrowie kobiet ciężarnych oraz rozwijającego się płodu (niski ciężar urodzeniowy, wady wrodzone, powikłania przebiegu ciąży).

Krótko przed publikacją poprzedniego tekstu, lekarze ze Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu wykazali, że w dniach alarmów smogowych liczba chorych trafiających do szpitali z zawałem serca wzrastała o 12%. O 16% zwiększała się liczba udarów mózgu, o 18% liczba przypadków zatorowości płucnej. Ogólna liczba zgonów wzrastała w tych dniach o 6%, a zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych o 8%.

Według szacunków WHO (działającej w ramach ONZ Światowej Organizacji Zdrowia), każdego roku z powodu smogu przedwcześnie umiera w Polsce 43 tys. osób. Organizacja Narodów Zjednoczonych podała także, że zanieczyszczenie powietrza skraca życie mieszkańca południowych regionów naszego kraju o przeszło rok.

Zdaniem specjalistów, smog zagraża najbardziej dzieciom i młodzieży, osobom starszym i z zaburzeniami funkcjonowania układu oddechowego lub krwionośnego, cierpiącym na astmę, choroby alergiczne skóry i oczu, osobom zawodowo narażonym na działanie pyłów i innych zanieczyszczeń oraz palaczom.

W niedużych pomieszczeniach, pyły frakcji PM10 i PM2,5, może zneutralizować oczyszczacz powietrza
W niedużych pomieszczeniach, pyły frakcji PM10 i PM2,5, może zneutralizować oczyszczacz powietrza. (fot. Daikin)

Skąd się bierze smog nad Polską?

W sezonie grzewczym 2015/16, naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie przeprowadzili w Małopolsce, na Podhalu i Górnym Śląsku badania, w których stan powietrza pokazywały pyłomierze zamontowane w samochodach. Wcześniej porównywano jedynie odczyty z urządzeń stacjonarnych. Dzięki nowej metodzie, pomiaru dokonano w wielu miejscach równocześnie. Badania prowadzono w godzinach nocnych, w porze ogrzewania mieszkań.

W Krakowie najwyższe stężenia pyłów odnotowano w dzielnicach domów jednorodzinnych. Na Podhalu najgorsze wyniki miało Zakopane, Nowy Targ, Rabka. Na wyniki wpływały ukształtowanie terenu i pogoda. Najgorsze parametry zanotowano w miejscowościach położonych w kotlinach górskich, w bezwietrzne dni. Badania potwierdziły nie tylko fakt, że zanieczyszczenie powietrza w Małopolsce jest ogromne, ale także to, że w mniejszych miejscowościach jest wręcz gorzej niż w Krakowie. Andrzej Guła z Polskiego Alarmu Smogowego powiedział nam wówczas:

Problem z zanieczyszczonym powietrzem dotyczy również małych miasteczek, a nawet terenów wiejskich, gdzie w sezonie grzewczym jakość powietrza bywa gorsza niż w metropoliach. Głównym źródłem zanieczyszczenia powietrza w Polsce jest niska emisja, czyli ogrzewanie domów za pomocą prymitywnych kotłów na węgiel czy drewno. Odpowiada ona za ponad połowę (53%) krajowych emisji pyłu zawieszonego (PM10) i blisko 90% emisji rakotwórczego benzo(a)pirenu.

Głównym źródłem zanieczyszczenia powietrza w Polsce jest niska emisja, czyli ogrzewanie domów za pomocą prymitywnych kotłów na węgiel czy drewno.
Tę diagnozę potwierdzają oficjalne, państwowe dokumenty. W Krajowym Programie Ochrony Powietrza do roku 2020, przygotowanym przez Ministerstwo Środowiska, czytamy: "Wyniki ocen rocznych, przeprowadzanych przez Inspekcję Ochrony Środowiska, jednoznacznie wskazują, że za nieodpowiedni stan jakości powietrza w Polsce odpowiada w pierwszej kolejności zjawisko tzw. niskiej emisji, pochodzącej z sektora bytowo-komunalnego oraz z transportu."

W raporcie GIOŚ napisano: "Głównym źródłem emisji pyłów do powietrza w Polsce jest spalanie paliw stałych poza przemysłem, głównie w mieszkalnictwie. Sektor komunalno-bytowy, wg danych Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami, jest odpowiedzialny za ok. 49% emisji pyłów do atmosfery i emisje te mają bezpośredni wpływ na występowanie epizodów smogowych."

Wspomniana niska emisja (czyli emisja na niskiej wysokości) to efekt ogrzewania domów węglem i innymi paliwami stałymi, spalanymi w piecach nie spełniających żadnych standardów emisyjnych. Polacy palą w nich także odpadami węglowymi (mułem i flotokoncentratami), o wysokiej zawartości siarki, chloru i popiołu. "Paliwem" bywają również zwykłe śmieci i tworzywa sztuczne. Do niskiej emisji zalicza się także zanieczyszczenia powodowane przez transport oraz kotłownie osiedlowe, w obiektach handlowych i usługowych.

W ubiegłym roku media zelektryzował raport WHO, z którego wynikało, że najbardziej zanieczyszczonym miastem w Europie jest Żywiec. Organizacja wzięła pod uwagę zanieczyszczenie powietrza pyłem zawieszonym PM2,5. Drugie miejsce zajęła Pszczyna, czwarte Rybnik. W pierwszej dziesiątce najbardziej zanieczyszczonych miast Europy 7 było z Polski, pozostałe z Bułgarii. Z 50 najbardziej trujących europejskich miast 33 leżą w Polsce! Na liście był Kraków (jedenasty) i Zakopane (45).

Zimowe wieczory to nie jest dobra pora na spacer w okolicy domków jednorodzinnych
Zimowe wieczory to nie jest dobra pora na spacer w okolicy domków jednorodzinnych. (fot. © GRZEGORZ POLAK / FOTOLIA)

Tematy uzupełniające

Jak Polacy ogrzewają domy? Jak Polacy ogrzewają domy?

Mamy w kraju przeszło 5 mln domów jednorodzinnych. Co piąty z nich wybudowano przed rokiem 1945, połowę do 1989, 10% w ostatnim dziesięcioleciu. Z reguły, im budynek starszy, tym bardziej energochłonny.
Jak rząd i samorządy walczą ze smogiem? Jak rząd i samorządy walczą ze smogiem?

1 października 2017 r. weszło w życie, podpisane przez ministra rozwoju i finansów Mateusza Morawieckiego, rozporządzenie w sprawie wymagań dla kotłów na paliwo stałe. Wyjaśniamy, jak nowe prawo wpłynie na nasze portfele i jakie są spodziewane efekty dla środowiska.
Jakie są dopłaty do likwidacji pieców węglowych? Jakie są dopłaty do likwidacji pieców węglowych?

Samorządy nie tylko stawiają wymagania dotyczące kotłów i paliwa. Co ważniejsze, dopłacają do modernizacji systemów grzewczych. W zależności od gminy dofinansowanie może dotyczyć podłączenia do sieci ciepłowniczej czy gazowej, albo zakupu nowoczesnego kotła. Na ogół jest to 50 do 80% kosztów wymiany starego pieca.
Co grozi za palenie śmieci w domowych piecach? Co grozi za palenie śmieci w domowych piecach?

Wojewódzki inspektor ochrony środowiska, a także wójt, burmistrz lub prezydent miasta, mogą zlecić kontrolę domowej kotłowni. Przeczytaj, jaka kara grozi za złamanie zakazu palenia śmieci w domowej kotłowni.

Janusz Werner
fot. otwierająca: © GRZEGORZ POLAK / FOTOLIA

aktualizacja: 2017-10-18

Dodaj komentarz

Zobacz też:

Zadaj pytanie naszemu ekspertowi
 
Trzy nowe rodzaje pelletu firmy Biomasa Partner Group
Trzy nowe rodzaje pelletu firmy Biomasa Partner Group Firma Biomasa Partner Group wprowadziła na rynek trzy rodzaje pelletu: Excellent Selection, Premium Selection i Economy Selection. Każdy z ...
Kocioł Victrix Tera - nowość Immergas
Kocioł Victrix Tera - nowość Immergas We wrześniu 2017 na rynku pojawił się nowy model kotła kondensacyjnego marki Immergas - Victrix Tera. Wyróżniają go nowoczesne rozwiązania, ...
Nowość De Dietrich - gazowy kocioł kondensacyjny Lumea MPX
Nowość De Dietrich - gazowy kocioł kondensacyjny Lumea MPX Gazowy kocioł kondensacyjny Lumea MPX jest nowością w ofercie firmy De Dietrich. W wersji jedno- i dwufunkcyjnej, przeznaczony jest zarówno ...
Najbardziej znane marki
Kotły na paliwo stałe - ranking rozpoznawalności firm i produktów
Kotły gazowe - ranking rozpoznawalności firm i produktów
Klub Budujących Dom


Wypełniaj ankiety i zbieraj punkty
na bezpłatną prenumeratę
i inne nagrody

  • Polecamy również
    Czas na Wnętrze Vademecum Domu Energooszczędnego ABC Budowania Dom Polski Wnętrza Twój Dom Twój Styl
Wydanie tabletowe
Budujemy Dom
Mamy dla Ciebie prezent!
Zapisz się do bezpłatnego newslettera BudujemyDom.pl i pobierz GRATIS elektroniczne wydanie miesięcznika "Budujemy Dom".
W każdy czwartek otrzymasz darmowy
poradnik budowlany, a w nim:
  • aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego,
  • porady budowlane,
  • najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl,
  • zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie
    w pełnej wersji.

Czas na wnętrze