Budujemy Dom
Wokół domu / Ogród / Artykuły

Rodzaje i rozmieszczenie małej architektury ogrodowej

Elementy małej architektury, jak altana, huśtawka, ławki czy oczko wodne nie tylko podnoszą funkcjonalność ogrodu, ale mogą też stanowić jego dodatkową ozdobę i nadawać mu niepowtarzalny charakter. Oczywiście ich dobór i usytuowanie powinno zostać wcześniej dobrze przemyślane. W innym wypadku możemy wywołać afekt chaosu, a nawet kiczu.

Rodzaje i rozmieszczenie małej architektury ogrodowej

Rozmieszczenie w ogrodzie elementów małej architektury należy najpierw dobrze zaplanować. Warto zlecić to zadanie architektowi krajobrazu już na etapie projektowania całego założenia. Zasada jest taka, że najpierw powinien powstać plan ogrodu spójny ze stylem domu, jego elewacją i zewnętrznymi tarasami. Następnie dobrze jest zamontować elementy małej architektury i utwardzić ciągi komunikacyjne. Na końcu zaś powinno się wykonywać nasadzenia.

Oczywiście z tą kolejnością bywa różnie i czasami zależy ona od tak prozaicznych czynników, jak choćby możliwości finansowe inwestora. W praktyce ogród często wykonywany jest lub modernizowany nawet po kilku latach od zakończenia budowy domu.

Co może znaleźć się w ogrodzie?

Na pewno udając się do architekta warto mieć pomysł na urządzenie ogrodu. Powinniśmy wiedzieć na jakich elementach małej architektury najbardziej nam zależy oraz gdzie chcielibyśmy je ulokować. Architekt pomoże nadać naszej wizji realny kształt, właściwie zaaranżować przestrzeń i dopasować styl małej architektury do otoczenia.

Co zatem oprócz drzew i krzewów może znaleźć się w ogrodzie? Do elementów małej architektury można zaliczyć ławki, meble, donice, altankę, wiatę, różnego rodzaju posągi czy figurki, huśtawkę, wolno stojącą saunę, murki, oczko wodne, fontannę, pergole a nawet betonowego grilla. Oczywiście nie oznacza to, że wszystkie te elementy powinny automatycznie znaleźć się w ogrodzie. Należy wybrać te, na których najbardziej nam zależy i na które znajdziemy odpowiednie miejsce.

Altana – miejsce rodzinnych spotkań

Jednym z bardziej popularnych elementów małej architektury znajdującym zastosowanie w przydomowych ogrodach jest altana, w której możemy organizować przyjęcia czy spędzać wieczory, znajdując ochronę przed deszczem i słońcem. Może ona mieć kształt niewielkiego domku na planie koła, kwadratu, prostokąta czy sześciokąta, być ażurowa, mieć zamkniętą jedną lub kilka ścian, ewentualnie posiadać osadzone drzwi i okna.

Podłogę może stanowić utwardzona nawierzchnia z kostki brukowej czy kamienia naturalnego, ale mogą to być także zamocowane na legarach drewniane deski. Lekką altanę można posadowić na betonowych stopach fundamentowych, masywniejszą (np. ze słupami z cegły klinkierowej) – na betonowej płycie fundamentowej. Dach altany może być płaski, ale także dwu- lub kilkuspadowy, kryty gontem, dachówką, papą, strzechą bądź łupkiem mineralnym.

Altany najczęściej wykonuje się z drewna sosnowego lub świerkowego, które powinno zostać wcześniej odpowiednio zaimpregnowane. Jako, że jest to materiał naturalny, raz na jakiś czas trzeba poddawać go zabiegom konserwującym.

Altana ogrodowa
Altany wykonane z naturalnego drewna idealnie wkomponują się w ogrodową zieleń. Są nie tylko praktyczne, ale też pozwalają na wspólne spędzanie czasu na świeżym powietrzu niezależnie od pogody. (fot. Altax)

Altanę możemy wykonać sami bądź z pomocą wykwalifikowanej ekipy według przygotowanego wcześniej projektu, lub kupić już gotową w markecie budowlanym. Alternatywą dla niej są pawilony ogrodowe, mające najczęściej materiałowy dach oparty na drewnianych kratownicach i otwartą konstrukcję, która nie jest na stałe przymocowana do podłoża.

Chcesz mieć altanę w swoim ogrodzie? Przeczytaj, jak wybudować altanę ogrodową krok po kroku!

Oczko wodne i fontanna

Zbiornik wodny, bez względu na to czy będzie to mały staw, oczko wodne, sadzawka, fontanna czy basen, zawsze urozmaici ogród i doda mu uroku. Trzeba jednak pamiętać, że wymaga on dużej przestrzeni i fachowego wykonania. Najciekawiej wyglądają oczka o nieregularnych kształtach.

Do ich budowy albo używa się specjalnych folii (z PVC, polietylenu, syntetycznego kauczuku, etyleno-kopolimeru), którymi wykłada się dno wykopanego wcześniej zbiornika, albo gotowych form (z grubego polietylenu lub żywic poliestrowych, wzmacnianych włóknem szklanym) w różnych kształtach. Formy te mają przeważnie rozłożone na różnych głębokościach półki, w których można umieścić rośliny. Są stosunkowo lekkie i łatwe w transporcie, jedyna trudność polega na ich właściwym wypoziomowaniu względem podłoża. Brzegi oczka można obłożyć kamieniami i obsadzić krzewami.

Bardzo urokliwa jest także fontanna. Może ona znajdować się w oczku wodnym lub stać w innej części ogrodu. Do jej funkcjonowania niezbędna jest pompa, ale także filtr cząsteczek stałych. Pompa połączona jest z dyszą, przez którą wydostaje się woda. Kształt wyrzucanego przez fontannę strumienia zależy od rodzaju dyszy. Może być ona kaskadowa, gejzerowa, kielichowa. Efekt dodatkowo spotęguje odpowiednie podświetlenie. Przy fontannie można ustawić jedną lub kilka ławeczek oraz ozdobny posąg.

Oczko wodne
Wykonanie oczka wodnego to niełatwe zadanie, dlatego jeśli zdecydujemy się zrobić je samodzielnie warto wcześniej dowiedzieć się jak rozplanować prace. (fot. Lafarge)

Ławki, fotele, sofy, czyli ogrodowa strefa relaksu

Meble ogrodowe to nie tylko nieodzowne podczas przyjęć stół i krzesła, ale także różnego rodzaju siedziska, leżaki, pufy czy po prostu stojące pod dającymi cień drzewami lub na końcu alejek ławki. Kiedyś meble ogrodowe można było podzielić w zasadzie na trzy główne kategorie: drewniane – ekologiczne, eleganckie, miłe w dotyku, dobrze komponujące się z zielenią; metalowe – niezniszczalne, pasujące do nowoczesnych ogrodów; z tworzywa sztucznego – lekkie, tanie, trwałe, nie wymagające zabiegów pielęgnacyjnych.

Dziś podział ten nie jest już tak oczywisty, ponieważ pojawiły się zupełnie nowe materiały, które na dodatek są przez producentów chętnie łączone w bardzo oryginalne konfiguracje. I tak metal często komponuje się z hartowanym szkłem, drewno tekowe ze skórą, aluminium z technorattanem – niezwykle trwałym i świetnie wyglądającym materiałem z syntetycznej żywicy. Na czasie są włókno z recyklingu oraz wyściełające fotele i leżanki materiałowe poduchy, które jednak trzeba chować pod dach opuszczając ogród.

Oczywiście drewno jest na tyle uniwersalnym i lubianym materiałem, że producenci mebli ogrodowych sięgają po nie cały czas. Starają się jednak wybierać gatunki stosunkowo odporne na wilgoć i niekorzystne warunki atmosferyczne, jak na przykład teak, który zawiera dużo substancji oleistych, dzięki czemu praktycznie nie wchłania wody i nie ulega odkształceniom.

Kupując meble drewniane trzeba przynajmniej raz w sezonie poddawać je zabiegom pielęgnacyjnym. Popularne jeszcze kilka lat temu meble z rattanu i wikliny są wypierane przez wyglądający niemal identycznie, ale o wiele bardzie trwały technorattan. Mało popularne są obecnie ciężkie meble z kutego metalu, które nie dość że są zimne, to jeszcze trudno je przenosić. Z kolei meble z tworzyw sztucznych coraz częściej imitują droższe materiały. Są praktyczne, tanie, łatwo się je czyści, a po złożeniu zajmują niewiele miejsca.

Meble ogrodowe
Styl mebli powinien pasować do wyglądu budynku i elementów małej architektury. Obecnie modny jest minimalizm i proste formy. (fot. Driftwood)

Pergole, kratownice, trejaże, czyli dzielimy ogród na części

Ich głównym zadaniem jest podtrzymywanie pnączy i roślin ozdobnych o zwisających pędach, które są w ten sposób właściwie eksponowane. Pergole, trejaże i kratownice pozwalają też podzielić ogród na strefy i go urozmaicić, tworząc aurę tajemniczości. Dzięki nim można wydzielić przestrzeń służącą do relaksu z ławką albo niewielką altaną, miejsce na spotkania ze znajomymi, ale też zasłonić mniej reprezentacyjne części ogrodu, jak np. drewutnię czy śmietnik. Często stanowią one też ochronę przed słońcem, zapewniając latem przyjemny chłód.

Wykonaną z drewna pergolę tworzą zwykle ażurowe ściany połączone u góry łukiem, ale mogą to być też pionowe słupy z ażurowym zadaszeniem. Tego typu konstrukcję, pokrytą dodatkowo specjalnymi płytami, można zastosować z powodzeniem jako zadaszenie zewnętrznego tarasu. Może ona pełnić też funkcję letniego garażu lub wiaty na grilla.

Trejaż to z kolei rodzaj ażurowej ściany, składającej się z metalowych lub drewnianych słupów oraz rygli. Porośnięty pnączami tworzy rodzaj zasłony, która tłumi dźwięki i może skutecznie ochronić nas przed wzrokiem sąsiadów.

Kratownicę, najprostszą z trzech konstrukcji (rama wypełniona kratą), zwykle ustawia się przy ścianie. Może być też połączona z pergolą. Montując w ogrodzie te elementy małej architektury należy wziąć pod uwagę masywność porastających je roślin. Konstrukcję dużych pergoli często stanowią masywne słupy, które można osadzić na fundamentowych stopach. Wszystkie drewniane elementy powinny zostać przed montażem odpowiednio zaimpregnowane. Następnie – co jakiś czas – należy poddawać je konserwacji.

Betonowa, biała kula - mała architektura ogrodowa
Elementy małej architektury wcale nie muszą być oczywiste. W tym wypadku betonowe, białe kule pełnią funkcję nowoczesnych ozdób. (fot. Libet)

Donice i murki

Dzięki donicom możemy w pewien sposób modelować, w zależności od pory roku, wygląd naszego ogrodu oraz zmieniać kompozycję roślin, które kwitną o różnych porach. Sadząc w donicach krzewy wrażliwe na mróz, jak np. oleandry, możemy zimą przenieść je do oranżerii czy na zabudowany taras, chroniąc w ten sposób przed przemarznięciem.

Donice ogrodowe mogą mieć różne rozmiary, kształty, kolory i być zrobione z różnych materiałów: drewna, zabezpieczonego przed korozją metalu, betonu, keramzytobetonu, ceramiki, tworzywa sztucznego. Powinny być odporne na działanie czynników atmosferycznych, jak deszcz, śnieg, mróz czy promieniowanie UV. Wybierajmy raczej modele masywne (wysokie i wąskie łatwo przewróci wiatr), jednobarwne i o prostym wzornictwie, aby nie konkurowały swoim wyglądem z otaczającą zielenią tylko stanowiły dla niej naturalne tło. Donice powinny zapewniać dobre warunki rosnącym w nich roślinom. Jeśli planujemy posadzić w nich krzewy lub niewielkie drzewka, powinny mieć co najmniej 50 cm średnicy i sięgać 1/3 wysokości rośliny. Funkcję drenażu może pełnić wsypany na dno gruby piasek, warto zadbać też o znajdujące się od spodu donicy otwory, które odprowadzą nadmiar wody.

Ciekawym elementem są także różnego rodzaju murki, które pozwalają podzielić ogród na części lub wykonać nasadzenia na różnych poziomach. Takie piętrowe kompozycje sprawiają, że rośliny, których wcześniej byśmy nie zauważyli, są lepiej wyeksponowane. Murki ogrodowe mogą być zrobione z polnych kamieni, cegieł klinkierowych, granitu, piaskowca, ceramicznych lub betonowych prefabrykatów. Jeśli mają do 60 cm wysokości, nie potrzebują fundamentu. Ciekawym pomysłem są także murki z gabionów, w których rośliny sadzi się między stalowymi oczkami, co daje efekt zielonej ściany.

Murki ogrodowe
Różnego rodzaju murki uatrakcyjniają wizualnie ogród i pozwalają wydzielić w nim strefy. (fot. Libet)

Ogrodowy plac zabaw

Ukłonem w stronę dzieci będą znajdujące się w ogrodzie zabawki: huśtawka, zjeżdżalnia, piaskownica, trampolina czy domek na drzewie. Można też pokusić się o moduł łączony, np. domek ze zjeżdżalnią i huśtawką. Ważne, aby wszystkie zabawki miały niezbędne atesty i były spójne zarówno z charakterem ogrodu, jak i całej posesji. W otoczeniu roślin raczej należy unikać zabawek o jaskrawych kolorach, a postawić na brązy, beże, zielenie czy różne odcienie szarości oraz naturalne materiały, wśród których powinno dominować drewno. Zabawki dobrze jest ustawić w jednym miejscu, na obsianym trawą placu, który można otoczyć krzewami. Dzięki temu dzieci zyskają osobną, wydzieloną dla siebie strefę.

Domek na drzewie
O domku na drzewie marzy chyba każde dziecko. Jeśli mamy duży ogród, nie może go w nim zabraknąć. (fot. L.Jampolska)

Ognisko lub grill

Elementem małej ogrodowej architektury jest także betonowy (składany z bloczków) lub murowany grill, który może także pełnić funkcję ozdobną. Zwłaszcza jeśli zostanie wykonany z klinkieru lub naturalnych kamieni. Przy grillu możemy wybrukować niewielki plac, na którym ustawimy stół i krzesła. Miejsce na ognisko często wykłada się kamieniami polnymi, albo utwardza (kostką betonową lub granitową), zostawiając w środku miejsce na palenisko.

Lubisz urządzać grill w ogrodzie? Przeczytaj, jaki rodzaj grilla wybrać i jak go czyścić? Przegląd oferty rynkowej

Zabiegi pielęgnacyjne

Elementy małej architektury bardzo często wykonane są z już zaimpregnowanego fabrycznie drewna. Mimo to należy co jakiś czas poddawać je konserwacji pamiętając, że nie ma impregnatów, które zabezpieczają raz na zawsze. Przedłuży to żywotność ławek czy altany oraz sprawi, że będą one dobrze wyglądały i służyły nam latami.

Stojące w ogrodzie sprzęty narażone są nie tylko na niekorzystne działanie deszczu, wiatru, mrozu czy słońca, ale także różnego rodzaju mikroorganizmów i szkodników. Na biologiczną erozję najbardziej podatne są zwłaszcza miękkie gatunki drewna, a więc bardzo u nas popularne sosna i świerk. Odporniejsze są gatunki twarde, które mają większą gęstość, jak dąb, buk, czereśnia, akacja, jesion oraz gatunki egzotyczne – heban, palisander, teak. Intensywność zabiegów zabezpieczająco-pielęgnacyjnych zależy nie tylko od struktury drewna, ale także od tego, jak bardzo jest ono narażone na działanie czynników zewnętrznych. O wiele częściej należy poddawać renowacji konstrukcje niezadaszone.

W ofercie producentów znajdują się nie tylko preparaty chroniące drewno przed niszczącymi je czynnikami atmosferycznymi oraz ogniem, ale także zwalczające szkodniki (biobójcze) czy likwidujące grzyby. Mogą one zawierać odpychający wodę wosk lub nanocząsteczki, tworzące w drewnie warstwę nieprzepuszczalną dla wilgoci. Jedne przeznaczone są do drewna świeżego, inne do starego. Najlepiej, aby dany środek działał kompleksowo i był dedykowany do określonej powierzchni (inne przeznaczone są do pionowych, inne do poziomych), co również warto sprawdzić przed zakupem.

Dostępne na rynku impregnaty zwykle są na bazie wody lub rozpuszczalników, przy czym te pierwsze są o wiele popularniejsze, szybko schną i nie wydzielają przykrego zapachu. Z kolei preparaty rozpuszczalnikowe lepiej nadają się do drewna starego i wysuszonego, głębiej wnikają w jego strukturę i skutecznie likwidują szkodniki i grzyby, które zaatakowały już dany element.

Często na zwykły impregnat stosuje się powłokę wykańczającą w postaci farby, lakieru, lakierobejcy (najlepiej na bazie wosku) czy oleju. Wiele z nich jest transparentnych i nie zakrywa rysunku drewnianych słojów. Jeśli drewno zostało zaimpregnowane fabrycznie, pokrywa się je jednym z powyższych środków w ramach renowacji.

Ławka w ogrodzie
Nakładanie impregnatu do drewna
Należy pamiętać, że podstawową funkcją impregnatów jest konserwacja drewna. Dlatego powinny one stanowić tylko podkład pod lakier czy lakierobejcę, które z kolei nie wnikają w głąb drewna, tworząc zewnętrzną warstwę dekoracyjno-ochronną. (fot. Vidaron)

Przystępujemy do pracy

Świeże drewno, przed nałożeniem na nie impregnatu, należy starannie oczyścić, odtłuścić, usunąć z niego pozostałości żywicy, a na końcu wyrównać papierem ściernym. Konserwując elementy małej architektury należy zacząć od usunięcia łuszczących się warstw starej farby czy lakieru. Farbę można zdjąć za pomocą opalarki i szpachelki, zaś lakier czy lakierobejce można zeszlifować. Po uzupełnieniu ewentualnych ubytków szpachlą, odmalowywaną powierzchnię należy przyszlifować i oczyścić z pyłu.

Jeśli oczyszczone drewno nie nosi śladów impregnacji technicznej, wówczas dobrze jest nanieść warstwę powstrzymującego rozwój grzybów bezbarwnego impregnatu, a następnie np. warstwę lakierobejcy. Preparaty impregnujące lepiej wnikają w drewno suche, które, podobnie jak gąbka, jest bardziej chłonne. Nie należy zabezpieczać nimi drewna zmrożonego lub mokrego o wilgotności przekraczającej 18% Idealna temperatura do impregnacji to 10–25°C.

Drewniane meble ogrodowe
Impregnaty do drewna najczęściej nakłada się pędzlem. Do nakładania oleju lub lakieru najlepiej użyć specjalnego aplikatora. Impregnat wodorozcieńczalny można nakładać na drewno także za pomocą natrysku, wykorzystując do tego na przykład opryskiwacz ogrodowy. (fot. Altax)

Mała architektura w świetle prawa budowlanego

Większość stosowanych w ogrodzie obiektów małej architektury nie wymaga pozwoleń na budowę. Wyjątkami są altana, oczko wodne oraz basen. Altana o powierzchni do 35 m2 na działce o powierzchni minimum 500 m2 wymaga zgłoszenia w starostwie i naniesienia na mapę.

Podobnie jest z oczkiem wodnym lub basenem o powierzchni do 50 m2. Zgłoszenia wystarczy dokonać na 30 dni przed rozpoczęciem robót. Jeśli w tym czasie urząd nie wyrazi sprzeciwu w formie decyzji, można przystąpić do prac. Większe obiekty tego typu będą wymagały pozwolenia na budowę, co wiąże się z koniecznością przygotowania projektu budowlanego.

Redakcja BD
fot. otwierająca: Robomow

aktualizacja: 2017-07-14

Dodaj komentarz

Zobacz też:

Zadaj pytanie naszemu ekspertowi
 
Palisada Hestra w ofercie Polbruk
Palisada Hestra w ofercie Polbruk W ofercie linii "Architektura" marki Polbruk pojawiła się palisada Hestra. Dzięki dużej wysokości – 100 cm – produkt spełnia swoją ...
Stalowe paleniska ogrodowe marki Hitze
Stalowe paleniska ogrodowe marki Hitze Stalowe paleniska ogrodowe to bezpieczna i nowoczesna alternatywa dla tradycyjnego ogniska czy grilla. Pełnią funkcję użytkową i dekoracyjną.
Meble ogrodowe w ofercie ARCHONhome.pl
Meble ogrodowe w ofercie ARCHONhome.pl Ogród, miejsce relaksu i wypoczynku. Jeśli lubicie delektować się wspólnymi, rodzinnymi posiłkami w otoczeniu przyrody, to nasze meble ...
Klub Budujących Dom


Wypełniaj ankiety i zbieraj punkty
na bezpłatną prenumeratę
i inne nagrody

  • Polecamy również
    Czas na Wnętrze Vademecum Domu Energooszczędnego ABC Budowania Dom Polski Wnętrza Twój Dom Twój Styl
Wydanie tabletowe
Budujemy Dom
Mamy dla Ciebie prezent!
Zapisz się do bezpłatnego newslettera BudujemyDom.pl i pobierz GRATIS elektroniczne wydanie miesięcznika "Budujemy Dom".
W każdy czwartek otrzymasz darmowy
poradnik budowlany, a w nim:
  • aktualności z rynku budownictwa jednorodzinnego,
  • porady budowlane,
  • najciekawsze tematy z forum.budujemydom.pl,
  • zapowiedź raportu miesiąca dostępnego w serwisie
    w pełnej wersji.

Czas na wnętrze